Vaesite

Wzór chemiczny: Ni₂+(S₂)₂-

Waesyt to rzadki siarczek niklu, tworzący najczęściej niewielkie, metalicznie błyszczące kryształy o pokroju regularnym, ceniony przez kolekcjonerów minerałów systematycznych.

## Charakterystyka Waesyt jest minerałem z grupy siarczków, chemicznie odpowiadającym siarczkowi niklu(II). Należy do grupy pirytu, tworząc z kattlerytem (CoS₂) i pirytem (FeS₂) ciągłe roztwory stałe. Najczęściej występuje w formie dobrze wykształconych, niewielkich kryształów o kształtach typowych dla układu regularnego, takich jak sześciany, ośmiościany i dwunastościany pięciokątne (pirytoedry). Kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów wielkości. Zazwyczaj tworzy pojedyncze kryształy lub niewielkie, narosłe grupy. Jest nieprzezroczysty i ma charakterystyczny, metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 4.5-5.5 i stosunkowo dużą gęstością, wahającą się od 4.6 do 5.03 g/cm³. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Nie wykazuje łupliwości. Rysa waesytu jest czarna z zielonkawym odcieniem. ## Barwy i odmiany Waesyt ma barwę od stalowoszarej do czarnej, często z żółtawym lub brązowawym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Johannesa F. Vaesa (1902-1978), belgijskiego mineraloga i geologa pracującego dla Union Minière du Haut Katanga, który jako pierwszy znalazł i opisał ten minerał. Został on formalnie opisany przez Paula F. Kerra w 1945 roku na podstawie próbek z kopalni Kasombo w Demokratycznej Republice Konga (wówczas Kongo Belgijskie). ## Zastosowania Waesyt nie ma znaczenia przemysłowego jako źródło niklu z powodu swojej rzadkości. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5-5.5
Połysk: Metaliczny
Rysa: Czarna z zielonkawym odcieniem
Gęstość: 4.6-5.03
Łupliwość: Brak
Przełam: Nierówny do muszlowego
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Waesyt można rozpoznać po jego regularnych, metalicznie błyszczących kryształach (sześciany, ośmiościany), czarnej barwie, stosunkowo dużej gęstości i czarnej rysie z zielonkawym odcieniem. Brak łupliwości jest również cechą charakterystyczną. ## Odróżnianie od podobnych Waesyt jest trudny do odróżnienia od innych minerałów grupy pirytu bez analiz chemicznych. Od pirytu (FeS₂) różni się zazwyczaj ciemniejszą, bardziej szarą barwą (piryt jest mosiężnożółty) i nieco większą twardością. Od kattlerytu (CoS₂) i innych podobnych siarczków (np. ullmannitu) odróżnienie na podstawie cech wizualnych jest często niemożliwe i wymaga specjalistycznych badań (np. EDS). ## Formy kryształów Kryształy waesytu są typowe dla układu regularnego. Najczęściej spotyka się sześciany, ośmiościany oraz ich kombinacje. Często występują również dwunastościany pięciokątne (pirytoedry). Kryształy są zazwyczaj niewielkie, rzadko przekraczające kilka milimetrów, i występują jako pojedyncze osobniki lub w małych grupach narosłych na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Waesyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w żyłach kruszcowych, często w towarzystwie innych siarczków niklu, kobaltu i żelaza. Może również tworzyć się w procesach sedymentacyjnych w warunkach redukcyjnych, w osadach bogatych w materię organiczną. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi siarczkami, takimi jak piryt, kattleryt, polidymit, milleryt, chalkopiryt, sfaleryt i galena. W miejscu występowania w Katandze towarzyszą mu również minerały uranu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą najlepsze okazy, to kopalnia Kasombo w prowincji Górna Katanga w Demokratycznej Republice Konga. Inne znane lokalizacje to m.in. Shinkolobwe (DRK), kopalnia Paradox Valley w hrabstwie Montrose (Kolorado, USA), rejon Müsen w Niemczech oraz niektóre złoża niklu w Kanadzie i Australii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o silnym metalicznym połysku. Idealne kryształy mają formę sześcianów lub ośmiościanów, bez uszkodzeń i z minimalną ilością skały płonnej. Wielkość kryształów ma duże znaczenie - okazy z kryształami powyżej 5 mm są już uważane za wyjątkowe. Atrakcyjność podnosi również estetyczne rozmieszczenie kryształów na matrycy. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i najwyżej cenione okazy waesytu pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Kasombo w Demokratycznej Republice Konga. Kryształy stamtąd uchodzą za światowy standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy waesytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Unikać mycia w wodzie, zwłaszcza z detergentami, ponieważ minerał może ulegać powolnemu utlenianiu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą reagować z siarczkami. Minerał jest wrażliwy na wilgotne środowisko, które przyspiesza procesy wietrzenia i może prowadzić do powstawania nalotów wtórnych siarczanów (np. morenozytu). Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatur. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy waesytu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby ograniczyć dostęp wilgoci i powietrza. Chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, ponieważ jest to minerał kruchy.