Uvite

Wzór chemiczny: CaMg<sub>3</sub>(Al<sub>5</sub>Mg)(Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>)(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>OH

Uwit to rzadki minerał z grupy turmalinów, ceniony za dobrze wykształcone, często ciemnozielone lub brązowe kryształy o charakterystycznym trygonalnym pokroju.

## Charakterystyka Uwit jest minerałem należącym do złożonej grupy turmalinów, wyróżniającym się w tej grupie dominacją wapnia (Ca) w strukturze. Tworzy dobrze wykształcone, pryzmatyczne kryształy o charakterystycznym dla turmalinów przekroju w kształcie zaokrąglonego trójkąta. Kryształy są często zakończone płaskimi lub złożonymi ścianami. Typowe okazy mają intensywną, ciemną barwę, od zielonej przez brązową aż do niemal czarnej, choć zdarzają się też jaśniejsze. ## Właściwości fizyczne Uwit charakteryzuje się znaczną twardością, wynoszącą 7.5 w skali Mohsa, co czyni go odpornym na zarysowania. Jego połysk jest szklisty, a w zależności od czystości i grubości kryształu może być od przezroczystego do niemal nieprzezroczystego. Gęstość uwitu waha się w przedziale 3.00 - 3.21 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominujące barwy uwitu to ciemna zieleń, brąz i czerwonawy brąz, często tak intensywne, że minerał wydaje się czarny. Rzadziej spotykane są okazy bezbarwne, żółte czy różowe. Niektóre kryształy wykazują strefowanie barwne, gdzie różne odcienie układają się warstwowo wzdłuż osi wzrostu kryształu. Niektóre ciemnozielone, chromowe odmiany bywają określane handlową nazwą "chromowy turmalin", choć nazwa ta nie jest zarezerwowana wyłącznie dla uwitu. ## Historia i nazwa Nazwa "uwit" pochodzi od prowincji Uva na Sri Lance, gdzie minerał ten został po raz pierwszy zidentyfikowany. Został opisany jako odrębny gatunek mineralny w 1929 roku przez mineraloga W.A. Kuntze. Jako członek grupy turmalinów, dzieli z nimi długą i złożoną historię klasyfikacji. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i często ciemną barwę, uwit ma ograniczone zastosowanie w jubilerstwie. Najczystsze i najciekawsze kolorystycznie kryształy bywają fasetowane dla kolekcjonerów. Przede wszystkim jednak uwit jest cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, a dobrze wykształcone kryształy stanowią ozdobę zbiorów mineralogicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
7.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.00-3.21
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny, Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną uwitu, jak i innych turmalinów, jest charakterystyczny pokrój kryształów: wydłużone pryzmaty o przekroju będącym zaokrąglonym trójkątem. Silny dichroizm (zmiana barwy w zależności od kierunku obserwacji) jest również typowy. Twardość 7.5 w skali Mohsa pozwala odróżnić go od wielu podobnie wyglądających minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Uwit jest trudny do odróżnienia od innych ciemnych turmalinów (np. schorlu, drawitu) bez zaawansowanych badań chemicznych. Drawit często występuje w podobnych środowiskach metamorficznych. Schorl jest zazwyczaj czarny i nieprzezroczysty. Od innych minerałów, jak kwarc dymny czy epidot, odróżnia go przede wszystkim charakterystyczny przekrój kryształu i wyższa twardość. ## Formy kryształów Uwit tworzy kryształy pryzmatyczne, często krótkie i grube, w przeciwieństwie do bardziej igiełkowych form niektórych innych turmalinów. Przekrój poprzeczny jest typowo trójkątny z wypukłymi bokami. Na ścianach pryzmatów często widoczne jest pionowe prążkowanie. Występuje również w formie skupień promienistych lub ziarnistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Uwit jest typowym minerałem skał metamorficznych, bogatych w magnez i wapń, takich jak marmury, skarny czy serpentynity. Powstaje w warunkach metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego. Może również krystalizować w pegmatytach granitowych, choć jest to rzadsze środowisko dla tego konkretnego członka grupy turmalinów. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z uwitem są często kalcyt, dolomit, diopsyd, tremolit, flogopit, spinel, apatyt oraz inne turmaliny, jak drawit. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska uwitu to prowincja Uva na Sri Lance (lokalizacja typowa). Piękne, dobrze wykształcone kryształy pochodzą z Brumado w Brazylii, gdzie występują w asocjacji z magnezytem. Inne znane lokalizacje to dolina Zillertal w Austrii, regiony w Pakistanie i Afganistanie, a także niektóre stanowiska w USA (stany Nowy Jork i Kalifornia) oraz w Kanadzie (Quebec).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy o dobrze wykształconych, ostrych kryształach z wyraźnym zakończeniem. Wysoko oceniana jest przezroczystość i intensywna, ale nie zbyt ciemna barwa - zwłaszcza żywe odcienie zieleni i czerwonawego brązu. Okazy na matrycowej skale, szczególnie w kontrastującym zestawieniu z białym kalcytem lub magnezytem (jak te z Brumado), osiągają najwyższe ceny. Wielkość kryształu również znacząco podnosi wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy z kopalni Pedra Preta w Brumado (Bahia, Brazylia), skąd pochodzą wspaniałe zielone i brązowe kryształy na białym magnezycie. Klasyczne, choć często mniejsze, są okazy ze Sri Lanki i Austrii. W ostatnich latach na rynku pojawiły się również atrakcyjne okazy z Pakistanu i Afganistanu.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy uwitu można bezpiecznie czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i letniej wody z dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy je dokładnie spłukać wodą destylowaną, aby uniknąć pozostawienia osadów, a następnie delikatnie osuszyć. ## Czego unikać Należy unikać czyszczenia za pomocą myjek ultradźwiękowych i parowych, ponieważ gwałtowne zmiany temperatury i wibracje mogą spowodować pęknięcia, zwłaszcza w kryształach z wewnętrznymi inkluzjami. Uwit jest odporny chemicznie, ale należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza z kwasem fluorowodorowym. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może teoretycznie spowodować blaknięcie niektórych barwnych odmian. ## Przechowywanie Uwit jest minerałem twardym, ale kruchym. Należy przechowywać go w sposób uniemożliwiający uderzenia lub kontakt z twardszymi minerałami (jak diament, korund), które mogłyby go zarysować. Najlepiej trzymać go w osobnych pudełkach klaserowych lub na podstawkach, z dala od okazów, które mógłby sam zarysować (np. fluoryt, kalcyt).

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej