Uvanite

Wzór chemiczny: U<sup>6+</sup><sub>2</sub>V<sup>5+</sup><sub>6</sub>O<sub>21</sub>·15H<sub>2</sub>O

Uwanit to rzadki minerał uranu i wanadu, tworzący ciemnobrązowe do brązowoczarnego, ziemiste naloty i agregaty.

## Charakterystyka Uwanit jest minerałem wtórnym z grupy wanadanów, należącym do minerałów uranowych. Występuje w postaci bardzo drobnoziarnistych, ziemistych lub proszkowych skupień i nalotów, rzadko tworząc widoczne kryształy. Jego wygląd jest niepozorny, a identyfikacja wymaga zazwyczaj zaawansowanych metod analitycznych. ## Właściwości fizyczne Ze względu na formę występowania (naloty, skupienia ziemiste), trudno jest określić typowe właściwości fizyczne, takie jak twardość czy połysk na pojedynczym krysztale. Minerał jest miękki i kruchy. Wykazuje silną radioaktywność ze względu na obecność uranu. ## Barwy i odmiany Uwanit ma charakterystyczną barwę od brązowoczarnej do niemal czarnej, czasem z odcieniem brązowym lub zielonkawym. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "uwanit" (ang. uvanite) nawiązuje do składu chemicznego - uranu (U) i wanadu (VAN). Minerał został po raz pierwszy opisany na podstawie materiału pochodzącego z Temple Mountain w hrabstwie Emery w stanie Utah, USA. Jednak jego status jako odrębnego gatunku mineralnego był przez lata kwestionowany i ostatecznie został zdyskwalifikowany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1987 roku. Uznano go za mieszaninę innych minerałów wanadu i uranu, głównie karnotytu i uraninitu. ## Zastosowania Uwanit, jako minerał o statusie zdyskwalifikowanym i występujący w niewielkich ilościach, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie jako historyczna ciekawostka mineralogiczna.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Dull
Rysa
Brownish yellow
Gęstość
2.61
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Makroskopowe rozpoznanie uwanitu jest praktycznie niemożliwe. Identyfikacja opiera się na jego brązowoczarnej barwie, ziemistej formie występowania w asocjacji z innymi minerałami uranu i wanadu oraz, przede wszystkim, na silnej radioaktywności. Ostateczne potwierdzenie wymaga analizy chemicznej (EDS) i rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi ciemnymi, ziemistymi minerałami wtórnymi uranu i wanadu, takimi jak montroseit czy różne tlenki manganu. Kluczową cechą odróżniającą jest połączenie składu chemicznego (uran i wanad) oraz silnej radioaktywności. ## Formy kryształów Uwanit występuje w postaci mas ziemistych, proszkowych nalotów i bardzo drobnoziarnistych agregatów. Nie tworzy makroskopowych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Uwanit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranowo-wanadowych, które występują głównie w skałach osadowych, takich jak piaskowce i mułowce. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych minerałów uranu (np. uraninitu) i wanadu w warunkach pustynnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu i wanadu, takimi jak karnotyt, tyuyamunit, a także z gipsem, kalcytem i minerałami ilastymi. Często impregnuje skałę macierzystą (piaskowiec). ## Lokalizacje Historycznie opisywany był z płaskowyżu Colorado, zwłaszcza z Temple Mountain w hrabstwie Emery, Utah, USA. Wystąpienia podobnych materiałów odnotowano również w innych złożach uranowo-wanadowych w stanach Utah, Kolorado i Arizona.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako zdyskwalifikowany gatunek mineralny, uwanit nie jest przedmiotem standardowej oceny jakościowej. Wartość dla kolekcjonerów ma charakter historyczny i sentymentalny. Cenione mogą być bogate, dobrze wyodrębnione skupienia na skale macierzystej, pochodzące z klasycznej, historycznej lokalizacji (Temple Mountain). ## Popularne stanowiska Jedynym istotnym z historycznego i kolekcjonerskiego punktu widzenia stanowiskiem jest Temple Mountain w Utah, USA, skąd pochodził materiał typowy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Nie zaleca się czyszczenia mechanicznego ani chemicznego. Okazy uwanitu są niezwykle kruche i wrażliwe. Pył powstały przy czyszczeniu jest radioaktywny i toksyczny. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Minerał jest silnie radioaktywny i toksyczny chemicznie. Nie należy go podgrzewać ani narażać na działanie jakichkolwiek płynów. Myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy uwanitu muszą być przechowywane w szczelnych, ołowianych lub wykonanych z grubego szkła pojemnikach, odpowiednio oznakowanych jako materiał radioaktywny. Należy trzymać je z dala od innych minerałów, które mogą ulec uszkodzeniu przez promieniowanie, oraz z dala od miejsc stałego przebywania ludzi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej