Usturite

Wzór chemiczny: Ca<sub>3</sub>Zr<sup>4+</sup>Sb<sup>5+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>3</sub>O<sub>12</sub>

Usturyt to ekstremalnie rzadki minerał z supergrupy granatów, wyróżniający się unikalnym połączeniem cyrkonu i antymonu w składzie chemicznym.

## Charakterystyka Usturyt jest minerałem należącym do supergrupy granatów. Tworzy niewielkie, dobrze wykształcone kryształy, najczęściej w formie dwunastościanów rombowych, osiągające rozmiar do 0.3 mm. Występuje również w postaci nieregularnych ziaren. Jego kryształy są zazwyczaj wrośnięte w inne minerały, głównie w larnit. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się diamentowym połyskiem. Jest przeświecający w cienkich odłamkach, a w większych fragmentach nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 4.81 g/cm³. ## Barwy i odmiany Usturyt ma barwę od ciemnobrązowej do niemal czarnej. Nie wyróżniono jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Został oficjalnie uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2009 roku (numer IMA2009-034). Nazwa pochodzi od góry Ustur w pobliżu miejsca odkrycia. Został znaleziony i opisany przez międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem Iriny Galuskiny. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, usturyt nie ma żadnego zastosowania komercyjnego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów mikromount.

Właściwości

Połysk
Diamentowy
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
4.81
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja usturytu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Konieczne jest wykonanie analizy składu chemicznego metodą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS) w celu potwierdzenia obecności wapnia, cyrkonu, antymonu i żelaza w odpowiednich proporcjach. Pomocniczą cechą jest regularny (granatowy) pokrój kryształów i bardzo wysoki połysk. ## Odróżnianie od podobnych Usturyt można pomylić z innymi ciemnymi granatami, z którymi współwystępuje, takimi jak kimzeyit (zawierający cyrkon, ale nie antymon) czy kerimasyt. Ostateczne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej. Od innych pospolitych granatów (np. andradytu) różni się obecnością cyrkonu i antymonu. ## Formy kryształów Usturyt krystalizuje w układzie regularnym, tworząc charakterystyczne dla granatów formy, głównie małe dwunastościany rombowe {110}. Kryształy są zazwyczaj dobrze wykształcone, ale mikroskopijnej wielkości.

Środowisko występowania

## Geneza Usturyt powstaje w bardzo specyficznych warunkach metamorfizmu kontaktowego. Jego jedyne znane stanowisko to ksenolity skał węglanowych (wapieni) porwane przez lawę wulkaniczną i przeobrażone w wysokiej temperaturze i niskim ciśnieniu (fumaroliczne ekshalacje w facji sanidynitowej). ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w paragenezie z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla tego środowiska. Najczęściej towarzyszą mu larnit, wadalit, kimzeyit, kerimasyt, srebrodolskit, lakargiit, a także przedstawiciele grupy ettringitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania usturytu na świecie jest jego lokalizacja typowa - ksenolit nr 8 w kalderze wulkanu Chegem (Upper Chegem Volcanic Structure) w Kabardo-Bałkarii na Północnym Kaukazie w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska okazów usturytu zależy przede wszystkim od bogactwa występowania mikrokryształów na matrycy skalnej oraz od ich wykształcenia. Najbardziej cenione są okazy z licznymi, dobrze uformowanymi dwunastościanami o silnym połysku. Duże znaczenie ma również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Jedyne źródło okazów usturytu to jego lokalizacja typowa w kalderze Chegem w Rosji. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie trudny do zdobycia i trafia na rynek kolekcjonerski bardzo rzadko, głównie poprzez wyspecjalizowanych dealerów lub wymianę między instytucjami naukowymi.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z usturytem należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, odradza się czyszczenie mechaniczne (szczoteczki) oraz mycie w wodzie, które mogłoby uszkodzić delikatne asocjacje mineralne. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i zasadami. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować odspojenie mikrokryształów od podłoża. Należy chronić okazy przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszą metodą przechowywania jest specjalistyczne pudełko typu "micromount", które chroni okaz przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ekspozycja na silne światło nie jest wskazana, choć brak jest szczegółowych danych o jego fotoczułości.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej