Urphoite

Wzór chemiczny: (U<sup>4+</sup>)<sub>6</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>7</sub>(OH)<sub>3</sub>·4H<sub>2</sub>O

Urphoit to bardzo rzadki, wtórny minerał uranu z grupy fosforanów, tworzący mikroskopijne, żółte kryształy.

## Charakterystyka Urphoit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranu. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają ułamki milimetra. Kryształy te często tworzą promieniste lub wachlarzowate agregaty. Ze względu na swoje mikroskopijne rozmiary, jest klasyfikowany jako mikrominerał i jego obserwacja wymaga powiększenia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się połyskiem szklistym do lekko tłustego. Jest przeświecający i wykazuje nierówny, muszlowy przełam. Jego gęstość obliczona wynosi około 5,13 g/cm³. Twardość nie została dotychczas określona z powodu niewielkich rozmiarów kryształów. ## Barwy i odmiany Urphoit przybiera barwy od żółtej, przez zielonkawożółtą, do żółtobrązowej. Nie wyróżniono jego odrębnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Został opisany po raz pierwszy w 2013 roku przez zespół mineralogów pod kierownictwem Jakuba Plášila. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - zawiera uran (Ur) i fosforan (pho, od ang. phosphate). Minerałem typowym uznano okazy pochodzące z kopalni Uranus w Annaberg-Buchholz w Niemczech. ## Zastosowania Urphoit, jako minerał ekstremalnie rzadki i występujący w mikroskopijnych ilościach, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe oraz kolekcjonerskie, będąc obiektem pożądania dla specjalistów zbierających rzadkie minerały uranowe lub minerały z konkretnych lokalizacji (tzw. "type locality collector").

Właściwości

Połysk
Szklisty do tłustego
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
5.13
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przeświecający
Układ krystaliczny
Ortorombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną urphoitu jest jego silna radioaktywność, wykrywalna za pomocą licznika Geigera. W terenie lub kolekcji można go wstępnie zidentyfikować na podstawie żółtej barwy, formy występowania (drobne, igiełkowe lub tabliczkowe kryształy w skupieniach) oraz współwystępowania z innymi wtórnymi minerałami uranu. ## Odróżnianie od podobnych Urphoit jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od wielu innych żółtych i zielonożółtych wtórnych minerałów uranu, takich jak fosfuranilit, uranofan czy autunit, bez zaawansowanych badań. Pewna identyfikacja wymaga analizy rentgenowskiej (XRD) lub chemicznej (EDS). ## Formy kryształów Tworzy bardzo drobne, wydłużone kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym. Kryształy te zazwyczaj występują w niewielkich, promienistych lub niemal równoległych agregatach, tworząc naskorupienia na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Urphoit jest minerałem wtórnym, który powstaje w strefach utleniania hydrotermalnych żył uranowych. Krystalizuje w wyniku powolnego wietrzenia i przemian pierwotnych minerałów uranu, głównie uraninitu, w środowisku zasobnym w fosforany. ## Asocjacje mineralne Najczęściej występuje w towarzystwie innych minerałów uranowych. Jego bezpośrednimi asocjacjami mineralnymi w lokalizacji typowej są běhounekit, fosfuranilit, uranofan, gips oraz pozostałości pierwotnego uraninitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania urphoitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Uranus w rejonie Annaberg-Buchholz, w Rudawach (Erzgebirge), w Saksonii (Niemcy).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku mikrominerału, jakim jest urphoit, o wartości kolekcjonerskiej decyduje przede wszystkim bogactwo okazu - czyli ilość i widoczność agregatów na matrycy skalnej. Wysoko cenione są próbki z dobrze wykształconymi, wyraźnymi mikrokryształami. Dodatkowym atutem jest estetyczne połączenie z innymi, rzadkimi minerałami towarzyszącymi. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane i dostępne w kolekcjach okazy urphoitu pochodzą z jednego miejsca na świecie: kopalni Uranus w Annaberg-Buchholz w Niemczech. Jest to zatem minerał niezwykle ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach z lokalizacji typowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów urphoitu generalnie nie należy czyścić. Są niezwykle kruche, a kryształy łatwo ulegają uszkodzeniu mechanicznemu. Używanie wody lub środków chemicznych jest niewskazane. W razie konieczności można użyć bardzo miękkiego, suchego pędzelka do usunięcia kurzu, wykonując tę czynność z największą ostrożnością. ## Czego unikać Urphoit jest minerałem uranu i jest radioaktywny. Należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy uszkodzeniu okazu. Po każdym kontakcie z minerałem należy dokładnie umyć ręce. Nie należy go przechowywać w miejscach stałego przebywania ludzi, zwłaszcza w sypialniach czy biurkach. Należy chronić go przed uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnych, przezroczystych pojemnikach (np. z tworzywa sztucznego), które chronią przed pyleniem i uszkodzeniem. Każdy pojemnik musi być wyraźnie i trwale oznaczony jako materiał radioaktywny. Należy go trzymać z dala od innych minerałów, które mogą być wrażliwe na promieniowanie (np. kwarc dymny, ametyst, topaz), aby nie powodować w nich zmian barwy.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej