Uroxite

Wzór chemiczny: [(U₆+O₂)₂((C₂)₆+O₄)(OH)₂(H₂O)₂]·H₂O

Uroksyt to ekstremalnie rzadki, wtórny minerał uranylu, wyróżniający się intensywnie żółtą barwą i występowaniem w postaci mikroskopijnych kryształów.

## Charakterystyka Uroksyt jest uwodnionym hydroksyszczawianem uranylu. Tworzy bardzo małe, listewkowate lub igiełkowe kryształy, rzadko przekraczające 0.2 mm długości. Zazwyczaj występują one w postaci promienistych lub splątanych agregatów, a także jako powłoki i naloty na skale macierzystej. Ze względu na swój rozmiar, poszczególne kryształy są najczęściej obserwowalne jedynie pod mikroskopem. ## Właściwości fizyczne Kryształy uroksytu wykazują intensywnie żółty połysk, określany jako szklisty do jedwabistego. Są przezroczyste do przeświecających. Twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone z powodu niewielkich rozmiarów i rzadkości materiału, jednak gęstość obliczona na podstawie wzoru i parametrów komórki wynosi 3.59 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w charakterystycznym, intensywnie żółtym kolorze. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Uroksyt został po raz pierwszy opisany w 2014 roku przez Travisa A. Oldsa i współpracowników. Jego nazwa pochodzi od połączenia łacińskich słów *uranium* (uran) i *oxalate* (szczawian), co bezpośrednio nawiązuje do jego składu chemicznego. Został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) pod numerem 2014-051. Miejscem typowym (locus typicus) jest kopalnia Markey w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Uroksyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, mikroskopijne rozmiary kryształów i status minerału typowego, jest obiektem zainteresowania wyłącznie wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Połysk: Szklisty do jedwabistego
Rysa: Jasnożółta
Gęstość: 3.59
Łupliwość: Dobra wg {100}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Uroksyt można rozpoznać po jego intensywnie żółtej barwie, jedwabistym połysku oraz charakterystycznej formie niewielkich, igiełkowych lub listewkowych kryształów tworzących promieniste agregaty. Kluczową cechą jest jego silna fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym) na jaskrawy, zielono-żółty kolor. Występuje jako minerał wtórny w strefach utleniania złóż uranu. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi minerałami uranylu o żółtej barwie, takimi jak tyuyamunit, karnotyt czy meta-autunit. Odróżnienie go na podstawie cech wizualnych jest niezwykle trudne i najczęściej wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub spektroskopia. Współwystępowanie z innymi szczawianami uranylu, jak uranoksyt, może być wskazówką diagnostyczną. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, o pokroju listewkowym lub igiełkowym, wydłużone wzdłuż osi [010]. Zwykle tworzą promieniste, gwiaździste lub splątane agregaty, a także cienkie naloty i powłoki.

Środowisko występowania

## Geneza Uroksyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów wietrzenia (utleniania) pierwotnych rud uranu w środowisku bogatym w związki organiczne. Jego powstawanie jest związane z działaniem roztworów zawierających kwas szczawiowy, który pochodzi prawdopodobnie z rozkładu materii organicznej (np. bituminów) obecnej w skale macierzystej (piaskowcu). ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich, wtórnych minerałów uranu, w szczególności innych szczawianów, takich jak uranoksyt i andersonit. Współwystępuje również z gipsem, kalcytem, pirytem oraz minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania uroksytu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Markey, Red Canyon, dystrykt White Canyon, hrabstwo San Juan, Utah, USA.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów uroksytu zależy przede wszystkim od bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie uformowanymi, promienistymi grupami kryształów, gęsto pokrywającymi matrycę skalną. Intensywność żółtej barwy oraz kontrast z podłożem również wpływają na wartość wizualną. Ze względu na mikroskopijny charakter, jakość okazu ocenia się pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest kopalnia Markey w stanie Utah, USA. Materiał z tej lokalizacji jest ekstremalnie rzadki i poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce, minerałach uranowych oraz mikromontach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z uroksytem należy traktować z najwyższą ostrożnością. Czyszczenie nie jest zalecane ze względu na kruchość i niewielki rozmiar kryształów. Jeśli jest absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia luźnego kurzu. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu z wodą lub innymi płynami. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić kryształy. Minerał jest wrażliwy na chemikalia, wysoką temperaturę i zmiany wilgotności. Nie należy go wystawiać na bezpośrednie działanie światła słonecznego, które może spowodować blaknięcie. Ze względu na zawartość uranu, jest radioaktywny i wymaga bezpiecznego obchodzenia się. ## Przechowywanie Okazy uroksytu powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w suchym miejscu, z dala od źródeł światła i ciepła. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelnie zamykany pojemnik typu "micromount" lub pudełko perky, które chroni delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy przechowywać go z dala od innych minerałów, które mogą być wrażliwe na promieniowanie.