Uranosphaerite

Wzór chemiczny: Bi³⁺(U⁶⁺O₂)O₂(OH)

Uranosferyt to rzadki minerał tlenkowy bizmutu i uranylu, tworzący charakterystyczne, pomarańczowoczerwone, sferyczne agregaty.

## Charakterystyka Uranosferyt jest wtórnym minerałem uranu i bizmutu, znanym z tworzenia efektownych, półkulistych lub sferycznych agregatów o promienistej, włóknistej budowie wewnętrznej. Poszczególne kryształy są bardzo małe, igiełkowe lub listewkowe, i rzadko widoczne gołym okiem. Powierzchnia agregatów bywa gładka lub pokryta drobnymi, jedwabistymi włóknami, co nadaje im charakterystyczny wygląd. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej około 2-3. Ma wysoką gęstość, typową dla minerałów zawierających ciężkie pierwiastki jak bizmut i uran. Połysk jest najczęściej jedwabisty na powierzchniach agregatów lub szklisty na pojedynczych kryształach. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Uranosferyt występuje w charakterystycznych, intensywnych odcieniach od pomarańczowego, przez pomarańczowoczerwony, do ceglastoczerwonego. Jego rysa jest jaśniejsza, zwykle żółta lub pomarańczowożółta. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa uranosferytu pochodzi od greckich słów *ouranos* (uran) i *sphaira* (kula), nawiązując do jego składu chemicznego i typowej, sferycznej formy występowania. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1873 roku przez niemieckiego mineraloga Albrechta Schraufa na podstawie okazów znalezionych w kopalniach rejonu Schneeberg w Saksonii (Niemcy). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, uranosferyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim z powodu intensywnej barwy i unikalnych, kulistych form.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Barwa: Yellow-orange, reddish orange, brick red
Połysk: Greasy
Rysa: yellow
Gęstość: 6.36
Łupliwość: On {100}.
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną uranosferytu są jego unikalne, sferyczne lub półkuliste agregaty o promienistej strukturze wewnętrznej. Intensywna, pomarańczowoczerwona barwa w połączeniu z tą formą jest bardzo charakterystyczna. Żółta lub pomarańczowożółta rysa również jest pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Uranosferyt bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami uranu o podobnej barwie, takimi jak fourmarieryt czy curyt. Fourmarieryt tworzy jednak najczęściej tabliczkowe kryształy, a curyt, choć bywa pomarańczowy, rzadko formuje tak idealnie kuliste agregaty. Analiza chemiczna potwierdzająca obecność bizmutu jest ostatecznym sposobem na odróżnienie uranosferytu. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy niemal wyłącznie agregaty - kuliste, półkuliste, nerkowate lub groniaste. Agregaty te zbudowane są z mikroskopijnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów ułożonych promieniście od wspólnego centrum. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie.

Środowisko występowania

## Geneza Uranosferyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców zawierających uraninit (główny minerał uranu) oraz minerały bizmutu (najczęściej bizmut rodzimy lub bizmutynit). Tworzy się w wyniku działania wód powierzchniowych na pierwotne minerały w obecności tlenu. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu i bizmutu. Do najczęstszych asocjacji należą: uraninit, bizmut rodzimy, walpurgin, atelestyt, torbernit, uranofan, a także kwarc i hematyt. ## Lokalizacje Najbardziej znane i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą najlepsze okazy, to rejon Schneeberg w Saksonii, Niemcy. Inne potwierdzone lokalizacje to Jachymov w Czechach oraz kilka miejsc w Kornwalii w Wielkiej Brytanii. Są to historyczne, często już nieczynne, rejony górnicze.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy uranosferytu to te z dobrze wykształconymi, wyraźnymi sferami o intensywnej, pomarańczowoczerwonej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą skalną (najlepiej jasną, np. kwarcową) oraz brak uszkodzeń delikatnych, kulistych agregatów. Wielkość sfer również ma znaczenie - okazy z agregatami o średnicy przekraczającej kilka milimetrów są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są historyczne okazy z kopalni Weisser Hirsch w Schneeberg (Saksonia, Niemcy). Uważane są one za światowy standard dla tego minerału i osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy uranosferytu są bardzo delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. W razie konieczności można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą, która może uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na chemikalia, kwasy i zasady. Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, które zniszczyłyby jego strukturę. Jako minerał uranu, jest radioaktywny i powinien być traktowany z odpowiednią ostrożnością - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach (typu "micromount"), aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy trzymać je z dala od innych minerałów, które mogłyby je zarysować. Ze względu na radioaktywność, nie należy przechowywać go w miejscach stałego przebywania ludzi, jak sypialnie czy biurka.