Uranopolycrase

Wzór chemiczny: U⁴⁺Ti⁴⁺₂O₆

Uranopolikraz to rzadki, silnie radioaktywny minerał tytanu i uranu, występujący w formie czarnych, smolistych mas lub słabo wykształconych kryształów.

## Charakterystyka Uranopolikraz jest złożonym tlenkiem uranu i tytanu, należącym do grupy euksenitu. Tworzy zazwyczaj słabo wykształcone, pryzmatyczne kryształy lub występuje w formie agregatów i ziaren w skale macierzystej. Jego wygląd jest niepozorny - ma czarną barwę i smolisty lub żywiczny połysk. Ze względu na wysoką zawartość uranu jest minerałem silnie radioaktywnym i z czasem ulega metamiktyzacji, czyli zniszczeniu swojej sieci krystalicznej na skutek własnego promieniowania. Prowadzi to do utraty pierwotnych właściwości fizycznych i sprawia, że większość okazów jest amorficzna. ## Właściwości fizyczne Z powodu powszechnej metamiktyzacji, właściwości fizyczne uranopolikrazu są zmienne. Twardość waha się od 5 do 6 w skali Mohsa, a gęstość wynosi około 4.84 g/cm³. Minerał jest kruchy, a jego przełam jest muszlowy. Połysk jest najczęściej smolisty, tłusty lub niemal metaliczny. Jest nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Uranopolikraz jest zazwyczaj czarny, czasami z odcieniem brązowawym lub zielonkawym. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - wysokiej zawartości uranu - oraz do strukturalnego podobieństwa do polikrazu, innego złożonego tlenku. Został opisany jako odrębny gatunek mineralny, jednak jego status bywa przedmiotem dyskusji w kręgach naukowych, często jest uznawany za bogatą w uran odmianę euksenitu-(Y). ## Zastosowania Ze względu na rzadkość występowania i niewielkie nagromadzenia, uranopolikraz nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i radioaktywnych oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Barwa
Brown-red
Połysk
Resinous
Rysa
Brownish
Gęstość
0
Łupliwość
{100}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną uranopolikrazu jest jego bardzo silna radioaktywność, którą można łatwo wykryć za pomocą licznika Geigera. Inne cechy to czarna barwa, smolisty połysk, stosunkowo duża gęstość i występowanie w pegmatytach granitowych. Często jest metamiktyczny (amorficzny), co objawia się muszlowym przełamem i brakiem wyraźnych ścian kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Uranopolikraz jest trudny do odróżnienia od innych czarnych, metamiktycznych minerałów z grupy euksenitu, takich jak samarskit, euksenit-(Y) czy kolumbit, bez zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS). Silna radioaktywność odróżnia go od większości odmian kolumbitu i tantaitu. Od uraninitu różni się zazwyczaj niższym stopniem krystalizacji i smolistym połyskiem (uraninit częściej ma połysk matowy lub półmetaliczny). ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością. Jeśli występują, mają postać grubych, pryzmatycznych słupów o przekroju zbliżonym do kwadratu lub prostokąta. Zazwyczaj tworzy nieregularne ziarna, masy lub agregaty wrośnięte w skałę.

Środowisko występowania

## Geneza Uranopolikraz jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach z resztkowych, bogatych w pierwiastki rzadkie stopów. Powstaje w pegmatytach granitowych, gdzie koncentrują się pierwiastki takie jak uran, tytan, niob i tantal. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak kwarc, skalenie (zwłaszcza albit i mikroklin), miki (muskowit, biotyt), a także z innymi minerałami ziem rzadkich i pierwiastków promieniotwórczych, jak cyrkon, monacyt, euksenit, samarskit i uraninit. ## Lokalizacje Najbardziej znane stanowiska uranopolikrazu znajdują się w Norwegii, w rejonie Arendal i na wyspie Hidra (Hitterø). Notowany był również w pegmatytach w Szwecji, Rosji (Ural) oraz w Stanach Zjednoczonych (np. w Teksasie).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska uranopolikrazu jest specyficzna i skierowana do wyspecjalizowanych zbieraczy. Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością. Ważna jest również wielkość kryształu oraz jego umiejscowienie na estetycznej matrycy skalnej, np. w towarzystwie kontrastujących minerałów jak biały albit czy kwarc. Ze względu na naturę minerału, czystość i przezroczystość nie są kryteriami oceny. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Norwegii, zwłaszcza z okolic Arendal. Okazy z tych stanowisk, często pozyskane w XIX lub na początku XX wieku, są poszukiwane przez kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów uranopolikrazu generalnie nie należy czyścić na mokro. Wszelkie zanieczyszczenia, takie jak pył, usuwa się delikatnie za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Kontakt z wodą jest niewskazany. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Jako minerał silnie radioaktywny, wymaga specjalnych środków ostrożności. Należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu ze skórą, a po każdym kontakcie dokładnie umyć ręce. Nie należy go rozdrabniać ani podgrzewać, aby uniknąć wdychania radioaktywnego pyłu lub gazów (radonu). ## Przechowywanie Okazy uranopolikrazu muszą być przechowywane w sposób minimalizujący ryzyko napromieniowania. Zaleca się trzymanie ich w ołowianych lub grubościennych pojemnikach z pleksiglasu, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi. Należy je przechowywać osobno od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie. Każdy okaz powinien być wyraźnie oznaczony jako materiał radioaktywny.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej