Uranophane

Wzór chemiczny: Ca(U⁶⁺O₂)₂(SiO₃OH)₂·₅H₂O

Uranofan to wtórny minerał uranu, tworzący charakterystyczne, promieniste skupienia igiełkowych kryształów o intensywnie żółtej barwie.

## Charakterystyka Uranofan jest uwodnionym krzemianem uranylu i wapnia, należącym do grupy minerałów uranowych. Jego najbardziej typową formą występowania są promieniste agregaty, naskorupienia i skupienia włókniste lub igiełkowe. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie, zwykle mają postać wydłużonych, spłaszczonych igieł. Minerał ten jest ceniony przez kolekcjonerów ze względu na intensywną, cytrynowożółtą do zielonożółtej barwę i charakterystyczne formy. ## Właściwości fizyczne Kryształy uranofanu wykazują połysk szklisty, a na powierzchniach przełamu jedwabisty lub matowy. Jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości 2.5 w skali Mohsa. Jego gęstość wynosi około 3.85 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. Uranofan wykazuje silną fluorescencję w świetle ultrafioletowym, świecąc na zielono. Jako minerał uranu jest silnie radioaktywny. ## Barwy i odmiany Uranofan występuje w różnych odcieniach koloru żółtego - od bladożółtego, przez kanarkowy i cytrynowy, aż po żółtozielony, a nawet pomarańczowożółty. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, a różnice w barwie zależą głównie od domieszek i warunków krystalizacji. ## Historia i nazwa Nazwa uranofan pochodzi od składu chemicznego - zawartości uranu - oraz od greckiego słowa *phaínein* (φαίνειν) oznaczającego "ukazywać się", co nawiązuje do jego częstego występowania jako produkt wietrzenia innych minerałów uranu. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1853 roku przez niemieckiego mineraloga Martina Websky'ego. ## Zastosowania Ze względu na zawartość uranu, uranofan jest podrzędną rudą tego pierwiastka, jednak rzadko tworzy złoża o znaczeniu przemysłowym. Jego główna rola to bycie minerałem wskaźnikowym przy poszukiwaniu bogatszych złóż uraninitu. Stanowi przede wszystkim obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranowych i minerałach fluorescencyjnych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Barwa: Light yellow, lemon-yellow, honey-yellow, straw-yellow, green-yellow
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale yellow
Gęstość: 3.8
Łupliwość: on {100}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Uranofan najłatwiej rozpoznać po jego intensywnej, cytrynowożółtej barwie, igiełkowej lub włóknistej formie skupień (często promienistych "słoneczek" lub "jeżyków") oraz silnej zielonej fluorescencji w świetle UV. Kluczową cechą diagnostyczną jest również jego wysoka radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Uranofan bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak autunit, torbernit (w formie zwietrzałej) czy karnotyt. Autunit często tworzy tabliczkowe kryształy i ma intensywniejszą, zielonożółtą fluorescencję. Karnotyt jest zazwyczaj bardziej matowy, ziemisty i tworzy naloty, a nie igiełkowe kryształy. Beta-uranofan jest jego polimorfem i odróżnienie go bez zaawansowanych badań (XRD) jest praktycznie niemożliwe. ## Formy kryształów Kryształy uranofanu są jednoskośne, ale prawie zawsze występują w formie bardzo cienkich, wydłużonych igieł lub listewek. Tworzą one charakterystyczne agregaty promieniste, wachlarzowate, włókniste masy, a także naskorupienia i powłoki na innych minerałach, głównie na uraninicie.

Środowisko występowania

## Geneza Uranofan jest typowym minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranowych, głównie uraninitu, pod wpływem wód zawierających rozpuszczoną krzemionkę i wapń. Występuje w spękaniach i szczelinach skał osadowych (piaskowców, wapieni) oraz w pegmatytach granitowych zawierających uraninit. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałem, z którego powstał - uraninitem. Towarzyszą mu również inne wtórne minerały uranu, takie jak beta-uranofan, kasolit, autunit, torbernit, a także kwarc, skalenie, miki, kalcyt, gips i tlenki żelaza (limonit, hematyt). ## Lokalizacje Znaczące okazy uranofanu pochodzą z wielu miejsc na świecie. W Europie znany jest z Wölsendorfu w Bawarii (Niemcy) oraz Jáchymova i Příbramu (Czechy). W USA piękne okazy znajdowano w kopalniach w Utah i Nowym Meksyku, a także w rejonie Bancroft w Ontario (Kanada). Ważne stanowiska znajdują się również w Demokratycznej Republice Konga (prowincja Katanga), gdzie w kopalniach Shinkolobwe i Musonoi znajdowano jedne z najlepszych na świecie okazów.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy uranofanu to te, które posiadają dobrze wykształcone, promieniste agregaty o intensywnej, cytrynowożółtej barwie, osadzone na kontrastującym podłożu (matriksie). Ważny jest rozmiar i kompletność "słoneczek" lub "jeżyków" - im większe i pozbawione uszkodzeń, tym cenniejsze. Okazy z widocznymi, pojedynczymi kryształami igiełkowymi są rzadsze i bardziej poszukiwane. Atrakcyjność podnosi również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są klasyczne okazy z Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga, które uchodzą za wzorcowe. Wysoko cenione są również okazy z Jáchymova w Czechach oraz z kopalni Madawaska koło Bancroft w Kanadzie, znane z dużych i dobrze uformowanych agregatów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy uranofanu są bardzo delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu lub, w razie konieczności, sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą, która może uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać mycia w wodzie, myjkach ultradźwiękowych oraz stosowania jakichkolwiek środków chemicznych. Uranofan jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Jako minerał radioaktywny, wymaga ostrożnego obchodzenia się - należy myć ręce po każdym kontakcie i unikać wdychania pyłu. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, źródeł ciepła i wilgoci. Najlepiej umieścić je w zamykanym, wyściełanym pudełku klaserowym lub gablocie, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Ze względu na radioaktywność, nie należy przechowywać go w sypialni ani w miejscach stałego przebywania ludzi. Zalecane jest oznakowanie pojemnika symbolem promieniotwórczości.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej