Uramphite

Wzór chemiczny: N₃-H₄(U₆+O₂)PO₄·₃H₂O

Uramfit to rzadki, wtórny minerał uranu o charakterystycznej żółtozielonej barwie i promieniotwórczości, występujący w strefach utleniania złóż uranowych.

## Charakterystyka Uramfit jest uwodnionym fosforanem uranylu i amonu. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które zazwyczaj występują w postaci rozetkowych lub promienistych agregatów, a także jako naloty i skupienia ziemiste. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, jego cechy makroskopowe są często trudne do zaobserwowania bez powiększenia. ## Właściwości fizyczne Kryształy uramfitu wykazują połysk szklisty do perłowego na powierzchniach łupliwości. Minerał jest miękki i kruchy. Jest silnie promieniotwórczy, co jest jego kluczową właściwością. ## Barwy i odmiany Uramfit ma charakterystyczną, jasnożółtą do żółtozielonej barwę. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności **ura**nu i jonu a**m**onowego (łac. *ammonium*) z greckim przyrostkiem *-it* oznaczającym minerał. Został opisany po raz pierwszy w 1957 roku przez G.S. Nekrasovą na podstawie materiału ze złoża uranu w nieokreślonej lokalizacji w Związku Radzieckim. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, uramfit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest minerałem poszukiwanym przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Połysk: Szklisty, Perłowy
Rysa: Jasnożółta
Gęstość: 3.65
Łupliwość: Doskonała wg {001}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną uramfitu jest jego silna promieniotwórczość, wykrywalna za pomocą licznika Geigera. Charakterystyczna jest również jasnożółta do żółtozielonej barwa oraz występowanie w formie drobnych, tabliczkowych kryształów tworzących rozetkowe agregaty. Pod wpływem krótkofalowego i długofalowego promieniowania ultrafioletowego wykazuje silną, jasnozieloną fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Uramfit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o podobnej barwie, takimi jak meta-autunit, saleeit czy torbernit. Odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod badawczych, jak analiza chemiczna (EDS) w celu potwierdzenia obecności fosforu i braku wapnia (w odróżnieniu od autunitu) czy miedzi (w odróżnieniu od torbernitu). Obecność jonu amonowego jest unikalna dla uramfitu w tej grupie. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, cienkotabliczkowe, o kwadratowym lub prostokątnym zarysie. Najczęściej tworzą promieniste lub rozetkowe agregaty, a także cienkie naloty i powłoki na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Uramfit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania hydrotermalnych złóż uranu. Tworzy się w wyniku działania roztworów bogatych w fosforany na pierwotne minerały uranowe, w środowisku zasobnym w związki amonowe, które mogą pochodzić z rozkładu materii organicznej w skałach osadowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak uraninit (nasturan), meta-autunit, fosfuranilit, a także z kwarcem, kaolinitem i wodorotlenkami żelaza (limonitem). ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska uramfitu na świecie to kopalnia uranu w Příbramie w Czechach oraz złoże Strelcovskoye na Płaskowyżu Witimskim na Syberii w Rosji. Notowany był również w kopalni White King w hrabstwie Lake w stanie Oregon, USA.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi agregatami rozetkowymi o intensywnej, żółtozielonej barwie, kontrastujące z ciemną skałą macierzystą. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ważna jest wielkość i bogactwo agregatów na matrycy. Okazy z klasycznych, dobrze udokumentowanych lokalizacji, jak Příbram, są wyżej cenione. ## Popularne stanowiska Do najbardziej pożądanych przez kolekcjonerów należą okazy pochodzące z czeskiego Příbramu, które dostarczyły jednych z najlepszych jakościowo kryształów tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów uramfitu generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Dopuszczalne jest jedynie delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić lub uszkodzić delikatne kryształy. Minerał jest wrażliwy na chemikalia, wysoką temperaturę i bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować jego blaknięcie i dehydratację. Jako minerał promieniotwórczy, wymaga specjalnych środków ostrożności - należy unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Po każdym kontakcie należy dokładnie umyć ręce. ## Przechowywanie Okazy uramfitu muszą być przechowywane w szczelnych, ołowianych lub wykonanych z grubego plastiku pojemnikach z wyraźnym oznaczeniem o promieniotwórczości. Należy trzymać je z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie, a także z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów.