Ungemachite

Wzór chemiczny: K<sub>3</sub>Na<sub>8</sub>Fe<sup>3+</sup>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>6</sub>(N<sup>5+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>2</sub>·6H<sub>2</sub>O

Bardzo rzadki, rozpuszczalny w wodzie siarczan i azotan sodu, potasu i żelaza, tworzący małe, tabliczkowe kryształy o brązowej barwie.

## Charakterystyka Ungemachit to złożony uwodniony siarczan i azotan sodu, potasu i żelaza. Tworzy niewielkie, najczęściej tabliczkowe lub romboedryczne kryształy, które rzadko przekraczają kilka milimetrów. Zazwyczaj występują one w formie pojedynczych, dobrze wykształconych kryształów lub w niewielkich skupieniach narastających na innych minerałach. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest wysoka rozpuszczalność w wodzie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma gęstość 2.72 g/cm³, typową dla minerałów solnych. Charakteryzuje się szklistym połyskiem i jest przezroczysty do przeświecającego. Jest kruchy i wykazuje doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie. ## Barwy i odmiany Ungemachit przybiera barwy od żółtawobrązowej, przez czerwonobrązową, do brązowej. Jego kolor jest dość jednolity i nie tworzy on barwnych odmian ani nie posiada specjalnych nazw handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1936 roku przez Martina A. Peacocka i Marka Chance’a Bandy’ego. Nazwali go na cześć Henri-Léona Ungemacha (1880–1936), francuskiego krystalografa i mineraloga ze Strasburga, który jako pierwszy badał szczegółowo kryształy z chilijskich złóż azotanów, gdzie ungemachit został odkryty. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary kryształów i wrażliwość na wilgoć, ungemachit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
Pale yellow
Gęstość
2.72
Łupliwość
Perfect on {0001}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną ungemachitu jest jego natychmiastowa rozpuszczalność w kropli wody (test niszczący, wykonywać na mikrodrobince). W warunkach polowych i w kolekcji rozpoznaje się go po małych, tabliczkowych lub romboedrycznych kryształach o brązowej barwie i szklistym połysku. Charakterystyczna jest też jego doskonała łupliwość podstawowa. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi rzadkimi siarczanami i azotanami z chilijskich saletr, takimi jak humberstonit czy blodit. Odróżnienie wymaga precyzyjnej analizy kształtu kryształów (trygonalny), twardości (jest bardzo miękki) oraz specyficznych asocjacji mineralnych. Pewne oznaczenie często wymaga analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj małe, o pokroju tabliczkowym (spłaszczone zgodnie z podstawą) lub romboedrycznym. Występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub w niewielkich, ziarnistych skupieniach.

Środowisko występowania

## Geneza Ungemachit jest minerałem wtórnym, powstającym w ekstremalnie suchych (arydnych) warunkach klimatycznych. Tworzy się jako produkt ewaporacji (odparowania) roztworów bogatych w azotany i siarczany w złożach saletry chilijskiej. Powstaje jako wykwit na powierzchni innych minerałów solnych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami charakterystycznymi dla złóż azotanowych, takimi jak nitratyn (saletra sodowa), humberstonit, blodit, glauberit oraz halit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania ungemachitu są złoża azotanów na pustyni Atakama w Chile, szczególnie w regionie Antofagasta (np. Oficina Paposo, Taltal). Jest to praktycznie jedyne na świecie źródło dobrze wykształconych okazów tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami o intensywnej, brązowej barwie. Ze względu na ogólnie małe rozmiary kryształów, wielkość jest kluczowym czynnikiem wpływającym na wartość – okazy z kryształami przekraczającymi 2-3 mm są już uważane za wyjątkowe. Atrakcyjność podnosi również kontrastowe umiejscowienie na matrycy złożonej z innych minerałów solnych, np. białego halitu. ## Popularne stanowiska Praktycznie wszystkie okazy kolekcjonerskie pochodzą z historycznych pól azotanowych (tzw. "oficinas") w regionie Antofagasta w północnym Chile. Lokalizacje takie jak Paposo czy Sierra Gorda dostarczyły najlepszych znanych okazów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ungemachit jest ekstremalnie wrażliwy na wodę i bardzo łatwo się w niej rozpuszcza. **Pod żadnym pozorem nie wolno go czyścić na mokro.** Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego, suchego pędzelka lub bardzo delikatnego strumienia sprężonego powietrza. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza, która może spowodować rozpuszczenie i zniszczenie okazu. Minerał jest higroskopijny, co oznacza, że aktywnie pochłania wilgoć z otoczenia. Należy go również chronić przed kwasami i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy ungemachitu muszą być przechowywane w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelnie zamykany pojemnik (np. typu "perky box") z umieszczonym wewnątrz środkiem osuszającym, takim jak żel krzemionkowy (silikażel). Należy unikać ekspozycji na otwartym powietrzu.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej