Umbozerite
Wzór chemiczny: Na<sub>3</sub>Sr<sub>4</sub>Th<sup>4+</sup>Si<sub>8</sub>O<sub>23</sub>(OH)
Umbozeryt to bardzo rzadki, radioaktywny krzemian sodu, strontu i toru, występujący w masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim.
Opis
## Charakterystyka Umbozeryt jest minerałem o barwie od brązowej do czerwonobrązowej. Występuje najczęściej w formie nieregularnych, ziarnistych skupień lub mas bez wyraźnie wykształconych kryształów. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia, jeziora Umboziero na Półwyspie Kolskim w Rosji. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą około 5 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk, a jego przezroczystość waha się od przeświecającej w cienkich odłamkach do nieprzezroczystej w większych masach. Gęstość umbozerytu wynosi około 3.45 g/cm³. Ze względu na zawartość toru w składzie chemicznym, umbozeryt jest minerałem radioaktywnym. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami są odcienie brązu, często z czerwonawym lub żółtawym zabarwieniem. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1972 roku przez E.I. Semenova, który go opisał, nawiązuje bezpośrednio do lokalizacji typowej – okolic jeziora Umboziero (ros. Умбозеро) na Półwyspie Kolskim w Rosji. ## Zastosowania Umbozeryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, będąc przedmiotem zainteresowania specjalistycznych zbiorów ze względu na swoją rzadkość i unikalny skład chemiczny.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną umbozerytu jest jego radioaktywność, którą można wykryć za pomocą licznika Geigera. Inne cechy pomocne w identyfikacji to jego brązowa barwa, szklisty połysk, twardość oraz specyficzne środowisko występowania w pegmatytach alkalicznych Półwyspu Kolskiego. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi brązowymi, masywnymi minerałami z tej samej lokalizacji. Pewne odróżnienie od podobnych z wyglądu krzemianów wymaga specjalistycznych badań, takich jak analiza składu chemicznego (EDS/WDS), jednak silna radioaktywność jest bardzo charakterystyczną wskazówką. ## Formy kryształów Umbozeryt najczęściej tworzy masywne, ziarniste skupienia. Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i nie stanowią typowej formy tego minerału.
Środowisko geologiczne
## Geneza Umbozeryt powstaje w warunkach ultra-alkalicznych, w pegmatytach agpaitowych i związanych z nimi żyłach hydrotermalnych, przecinających sjenity nefelinowe. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami typowymi dla tego środowiska, takimi jak lomonosowit, vuonnemit, eudialit, belovit-(Ce), sfaleryt oraz sersinit. ## Lokalizacje Najważniejsze i praktycznie jedyne znaczące stanowiska umbozerytu na świecie znajdują się na Półwyspie Kolskim w Rosji, w obrębie masywów alkalicznych Łowoziorskiego (np. góry Karnasurt, Alluaiv) i Chibińskiego.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jakość okazów umbozerytu, który jest minerałem masywnym, ocenia się głównie na podstawie wielkości i czystości agregatu. Wysoko cenione są okazy bogate w umbozeryt, wykazujące intensywną barwę oraz te, które występują w ciekawych asocjacjach z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji na Półwyspie Kolskim w Rosji, a zwłaszcza z pegmatytów w masywie Łowoziorskim (Lovozero Massif).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy umbozerytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest radioaktywny, dlatego należy ograniczyć bezpośredni kontakt i nie przechowywać go w miejscach stałego przebywania ludzi, jak sypialnie czy biura. Należy unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy jego obróbce. Promieniowanie może z czasem uszkodzić inne minerały, powodując np. zmianę ich barwy. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, szczelnych i wyraźnie oznakowanych pojemnikach (z symbolem radioaktywności). Powinny być one trzymane z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie oraz w dobrze wentylowanym pomieszczeniu.