Umangite
Wzór chemiczny: Cu₃Se₂
Umangit to rzadki selenek miedzi, charakteryzujący się metalicznym połyskiem i charakterystyczną czerwonofioletową barwą na świeżej powierzchni.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3
- Barwa
- Red, bluish red-black, iridescent violet-blue (tarnished)
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Black
- Gęstość
- 6.44
- Łupliwość
- poor, rectangular
- Przełam
- Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Tetragonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną umangitu jest jego unikalna czerwonofioletowa barwa na świeżej powierzchni oraz czarna, matowa rysa. Minerał ten jest również stosunkowo ciężki. Reakcja na powietrze - szybkie matowienie i czernienie - jest również bardzo charakterystyczna. ## Odróżnianie od podobnych Umangit bywa mylony z bornitem, który również wykazuje barwną iryzację, jednak bornit ma zazwyczaj bardziej pstrokate, tęczowe naloty, a jego świeża powierzchnia jest brązowoczerwona, a nie fioletowa. Berzelianit (Cu₂Se) ma barwę srebrzystobiałą do szarej. Digenit (Cu₉S₅) jest niebieski do czarnego. Żaden z tych minerałów nie ma tak intensywnej fioletowej barwy na świeżym przełamie jak umangit. ## Formy kryształów Kryształy umangitu są niezwykle rzadkie i zazwyczaj mikroskopijnej wielkości. Jeśli występują, przyjmują formę tabliczkową lub krótkich pryzmatów. Najczęściej spotyka się go w postaci zbitych, drobnoziarnistych mas i skupień, a także jako wrostki w innych minerałach, np. w kalcycie.
Środowisko występowania
## Geneza Umangit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w żyłach kruszcowych bogatych w selen, przecinających skały osadowe (piaskowce, wapienie) lub wulkaniczne. Jest jednym z rzadszych selenków miedzi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi selenkami, takimi jak berzelianit, klausthalit, klockmannit, eukairyt i guanajuatyt. Towarzyszą mu również inne minerały kruszcowe, jak chalkopiryt, piryt, oraz minerały żyłowe, głównie kalcyt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska umangitu na świecie to historyczna lokalizacja typowa w Sierra de Umango w Argentynie. Znaczące okazy pochodzą również z rejonu Lehrbach i Zorge w górach Harzu w Niemczech. Występuje także w Czechach (Bukovec, Předbořice), Szwecji (Skrikerum), Boliwii oraz w Stanach Zjednoczonych (Utah, Arizona).
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy umangitu to te, które wykazują jak największą powierzchnię o intensywnej, świeżej, czerwonofioletowej barwie. Ponieważ minerał ten rzadko tworzy widoczne kryształy, okazy z mikrokryształami widocznymi pod powiększeniem są bardzo pożądane. Atrakcyjność podnosi również bogata asocjacja z innymi rzadkimi selenkami, szczególnie jeśli tworzą widoczne kontrasty barwne. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w górach Harzu w Niemczech oraz z miejsca odkrycia w Argentynie. Materiał z tych stanowisk jest jednak bardzo trudny do zdobycia na współczesnym rynku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy umangitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą i środkami chemicznymi, ponieważ mogą one przyspieszyć proces utleniania i niszczenia minerału. ## Czego unikać Minerał jest bardzo wrażliwy na działanie powietrza i wilgoci, które powodują jego szybkie ciemnienie i rozkład. Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, kwasów, detergentów i jakichkolwiek płynów. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie światła. ## Przechowywanie Najlepszym sposobem przechowywania umangitu jest umieszczenie go w szczelnym, bezkwasowym pudełku typu "perky box" lub w specjalistycznym pojemniku z pochłaniaczem wilgoci. Ograniczenie dostępu powietrza jest kluczowe dla zachowania charakterystycznej barwy minerału.