Ulvöspinel
Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup>O<sub>4</sub>
Czarny, metaliczny minerał z grupy spineli, będący tlenkiem żelaza i tytanu, ważny składnik niektórych rud tytanomagnetytowych.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5.5-6
- Barwa
- Iron-black, brown in reflected light
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Blackish-brown
- Gęstość
- 0
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Uneven, Conchoidal
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Isometric
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Makroskopowe rozpoznanie ulvöspinelu jest trudne, ponieważ rzadko tworzy on samodzielne, duże kryształy. Zazwyczaj występuje jako mikroskopijne wrostki w magnetycie lub ilmenicie. Kluczowe cechy to czarna barwa, metaliczny połysk, wysoka gęstość i silny magnetyzm. Identyfikacja wymaga najczęściej zaawansowanych metod, takich jak analiza w świetle odbitym (mikroskopia kruszcowa) lub analiza chemiczna (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Ulvöspinel jest najczęściej mylony z magnetytem, z którym tworzy roztwory stałe. Magnetyt ma podobny wygląd i również jest magnetyczny, ale ma czarną rysę (rysa ulvöspinelu jest czarnobrązowa) i nieco inną strukturę krystaliczną. Można go też pomylić z ilmenitem, który jednak krystalizuje w układzie trygonalnym i jest tylko słabo magnetyczny. Chromit ma podobny wygląd, ale zazwyczaj występuje w skałach ultrazasadowych i ma inną barwę w świetle odbitym. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej niewielkie, ośmiościenne (oktaedryczne) kryształy. Zazwyczaj występuje w postaci drobnych, ziarnistych skupień lub jako mikroskopijne, lamelarne wydzielenia w strukturze magnetytu lub ilmenitu, powstałe w wyniku procesu odmieszania.
Środowisko występowania
## Geneza Ulvöspinel jest typowym minerałem magmowym. Krystalizuje w wysokich temperaturach i w warunkach niskiej fugatywności (dostępności) tlenu, głównie w zasadowych i ultrazasadowych skałach magmowych, takich jak gabra, noryty, anortozyty i bazalty. Jest kluczowym składnikiem niektórych złóż tytanomagnetytu. Może również powstawać w procesach metamorficznych wysokiego stopnia. Znajdowany jest także w kimberlitach oraz w niektórych meteorytach. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z magnetytem (często tworząc z nim roztwory stałe), ilmenitem, pirotynitem, pentlandytem, chalkopirytem, a także z minerałami z grupy plagioklazu i piroksenu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska ulvöspinelu to m.in. złoże tytanomagnetytu na wyspach Ulvö w Szwecji (miejsce typowe); kompleks magmowy Bushveld w RPA; Sudbury w Ontario (Kanada); kompleks Skaergaard na Grenlandii; Stillwater Complex w Montanie (USA). Występuje również w wielu bazaltach na całym świecie, w tym w bazaltach księżycowych przywiezionych w ramach misji Apollo.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Jakość kolekcjonerska ulvöspinelu jest determinowana głównie przez obecność dobrze wykształconych, widocznych gołym okiem kryształów, co jest zjawiskiem rzadkim. Najbardziej cenione są ostre, nieuszkodzone ośmiościany, zwłaszcza jeśli są osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są już uważane za wyjątkowe. Czystość i połysk powierzchni również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane okazy, choć wciąż niewielkie, pochodzą z miejsca typowego w Szwecji. Materiał o znaczeniu naukowym, w którym ulvöspinel jest istotnym składnikiem, pochodzi z wielkich kompleksów magmowych, takich jak Bushveld (RPA) czy Stillwater (USA), jednak rzadko tworzy tam kolekcjonerskie kryształy. Mikrokryształy znajdowane są także w kimberlitach i niektórych skałach wulkanicznych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy ulvöspinelu są stosunkowo twarde i stabilne. Można je czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy lub ich zrosty z innymi minerałami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, które mogą powoli trawić powierzchnię minerału. Jako tlenek jest stabilny w normalnych warunkach, ale należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury i silnymi uderzeniami ze względu na jego kruchość. ## Przechowywanie Przechowywać w suchym miejscu, z dala od chemikaliów. Okazy należy chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, najlepiej w osobnych pudełkach lub na podstawkach w gablocie.