Tyretskite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>B<sub>5</sub>O<sub>9</sub>(OH)·H<sub>2</sub>O

Bardzo rzadki boran wapnia, występujący wyłącznie w postaci drobnych, bezbarwnych kryształów i skupień ziarnistych w jednym miejscu na świecie.

## Charakterystyka Tyretskit jest uwodnionym boranem wapnia, należącym do grupy minerałów bardzo rzadkich. Tworzy niewielkie, słabo wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub krótkopryzmatycznym, które rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Najczęściej spotykany jest w formie drobnoziarnistych lub zbitych agregatów. Zazwyczaj jest bezbarwny lub biały, co w połączeniu z niewielkimi rozmiarami sprawia, że jest trudny do zauważenia w skale macierzystej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 3,5-4 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 2,43 g/cm³, jest więc minerałem stosunkowo lekkim. ## Barwy i odmiany Tyretskit występuje wyłącznie w kolorze białym lub jest bezbarwny. Nie są znane żadne jego barwne odmiany ani nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1963 roku przez grupę radzieckich mineralogów pod kierownictwem Jarosława Jarosławowicza Jarżemskiego. Jego nazwa pochodzi od jedynego znanego miejsca występowania - złoża soli Tyret (ros. Tyretskiy solyanoy rudnik) w obwodzie irkuckim na Syberii w Rosji. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niepozorny wygląd, tyretskit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich (tzw. "species collectors").

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.43
Łupliwość
Perfect on {010}, good on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja tyretskitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Jego bezbarwna lub biała postać i występowanie w formie drobnych skupień sprawiają, że wizualnie jest nie do odróżnienia od wielu innych minerałów. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza strukturalna (XRD) i analiza chemiczna. ## Odróżnianie od podobnych Tyretskit może być mylony z innymi boranami występującymi w tym samym środowisku (np. hilgardytem), a także z pospolitymi minerałami solnymi jak halit, gips czy anhydryt. Odróżnienie go od gipsu jest możliwe na podstawie twardości (gips jest znacznie bardziej miękki). Jednakże ostateczne rozróżnienie od innych białych, ziarnistych minerałów wymaga badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Kryształy są małe, tabliczkowe lub pryzmatyczne, zazwyczaj słabo uformowane. Najczęściej tworzy żyłki i skupienia drobnokrystaliczne lub ziarniste w obrębie skał ilastych.

Środowisko występowania

## Geneza Tyretskit jest minerałem pochodzenia sedymentacyjnego. Powstaje w specyficznych warunkach panujących w obrębie wysadów solnych (słupów solnych). Formuje się w iłach stanowiących czapę nad złożem soli kamiennej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych minerałów typowych dla złóż solnych. Najczęściej są to halit, anhydryt, gips oraz inne rzadkie borany, takie jak hilgardyt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania tyretskitu na świecie jest złoże soli Tyret w obwodzie irkuckim na Syberii w Rosji. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów tyretskitu ocenia się według zupełnie innych kryteriów niż w przypadku minerałów ozdobnych. Z uwagi na jego naturę (tzw. mikrominerał), najbardziej pożądane są okazy z możliwie najlepiej wykształconymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami. Wartość okazu podnosi obecność minerałów towarzyszących, zwłaszcza innych rzadkich boranów. Czystość i wielkość agregatu mają drugorzędne znaczenie - liczy się przede wszystkim sama obecność potwierdzonego analitycznie minerału. ## Popularne stanowiska Okazy kolekcjonerskie pochodzą wyłącznie z jednego miejsca na świecie - złoża soli Tyret w Rosji. Materiał z tej lokalizacji jest niezwykle trudny do zdobycia.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tyretskitu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą może prowadzić do jego powolnego rozpuszczania. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na wilgoć, dlatego nie powinien być przechowywany w wilgotnych pomieszczeniach. Jako minerał stosunkowo miękki, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym, stabilnym środowisku, najlepiej w szczelnie zamykanym pudełku typu "micromount" z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej