Turtmannite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup><sub>25</sub>O<sub>5</sub>(V<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>20</sub>

Ekstremalnie rzadki minerał z grupy krzemianów i wanadanów, tworzący tabliczkowe kryształy o czerwonobrązowej barwie.

## Charakterystyka Turtmannit jest złożonym krzemianem i wanadanem manganu, występującym w postaci bardzo małych, cienkotabliczkowych lub blaszkowatych kryształów. Typowe okazy mają formę rozetkowych lub wachlarzowatych agregatów, złożonych z licznych, drobnych kryształków. Jego barwa jest charakterystyczna, od czerwonobrązowej do brązowoczerwonej, co w połączeniu z pokrojem nadaje mu rozpoznawalny wygląd, mimo niewielkich rozmiarów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3 w skali Mohsa. Posiada połysk określany jako szklisty do submetalicznego. Jest przeświecający w bardzo cienkich odłamkach, a w grubszych fragmentach lub agregatach staje się nieprzezroczysty. Cechuje go doskonała, jednokierunkowa łupliwość, co sprawia, że jest bardzo kruchy i delikatny. ## Barwy i odmiany Turtmannit występuje w jednolitym zakresie barw, od czerwonobrązowej do brązowoczerwonej. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 2001 roku. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia – doliny Turtmanntal w kantonie Valais w Szwajcarii, która jest jego lokalizacją typową. Jest to minerał uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych kryształów, turtmannit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest cenionym obiektem w zaawansowanych kolekcjach minerałów rzadkich oraz mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Vitreous to Submetallic
Rysa
Red-brown
Gęstość
3.65
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne turtmannitu to jego charakterystyczny pokrój w formie czerwonobrązowych, tabliczkowych rozet, niska twardość oraz doskonała łupliwość. Połysk, określany jako szklisty do submetalicznego, również jest pomocny. Najważniejszym wskaźnikiem jest jednak jego pochodzenie z bardzo ograniczonej liczby lokalizacji oraz współwystępowanie z innymi minerałami manganowymi. ## Odróżnianie od podobnych Turtmannit może być mylony z innymi rzadkimi, czerwonobrązowymi minerałami manganu o blaszkowatym pokroju. Wizualnie może przypominać niektóre mikroskopijne formy hematytu lub pirofanitu, jednak różni się od nich pokrojem kryształów i środowiskiem występowania. Pewna identyfikacja jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub mikroanaliza chemiczna (EDS). ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, cienkotabliczkowe, o heksagonalnym zarysie. Najczęściej tworzą wachlarzowate lub rozetkowe agregaty, rzadziej występują jako pojedyncze, rozproszone blaszki na matrycy skalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Turtmannit jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w złożach rud manganu, które uległy metamorfizmowi w warunkach facji amfibolitowej. Występuje w bogatych w kwarc soczewkach i warstwach skalnych w obrębie tych złóż. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych minerałów manganowych. Do najczęstszych asocjacji należą braunit, tefroit, rodonit, spessartyn, kwarc, a także inne rzadkie wanadany i krzemiany manganu, takie jak parsettensit czy piemontyt. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki, znany z zaledwie kilku miejsc na świecie. Najważniejszą i typową lokalizacją jest Pipji-Alp w dolinie Turtmanntal w Szwajcarii. Został również odnotowany w pobliskiej kopalni Fianel w dolinie Val Ferrera w Gryzonii, również w Szwajcarii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów turtmannitu, które są niemal wyłącznie mikromontami, ocenia się na podstawie kilku kryteriów. Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne rozetki lub wachlarze. Ważna jest intensywność i nasycenie czerwonobrązowej barwy. Atrakcyjność podnosi również kontrastowe umiejscowienie agregatów na jasnej matrycy kwarcowej oraz obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych i najbardziej poszukiwanych okazów pochodzi z lokalizacji typowej – Pipji-Alp w dolinie Turtmanntal w Szwajcarii. Jest to klasyczne stanowisko dla kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach i mikromontach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy turtmannitu są niezwykle delikatne i należy obchodzić się z nimi z najwyższą ostrożnością. Do usuwania kurzu najlepiej używać sprężonego powietrza w puszce, stosowanego z bezpiecznej odległości. Należy unikać wszelkiego czyszczenia mechanicznego, w tym za pomocą szczoteczek. Mycie w wodzie nie jest zalecane, a jeśli jest absolutnie konieczne, należy użyć wyłącznie wody destylowanej i pozwolić okazowi samoczynnie wyschnąć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, które zniszczyłyby kruche kryształy. Minerał jest wrażliwy na wszelkie chemikalia, w tym kwasy i zasady. Powinno się go chronić przed uderzeniami i otarciami ze względu na niską twardość i doskonałą łupliwość. ## Przechowywanie Turtmannit powinien być przechowywany w specjalistycznych pudełkach na mikromonty, które zabezpieczają go przed kurzem, wstrząsami i kontaktem z innymi okazami. Nie jest wrażliwy na światło, ale ekspozycja powinna odbywać się w stabilnych warunkach wilgotności i temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej