Turmalin zielony

Wzór chemiczny: (Na,Ca)(Li,Mg,Fe²⁺,Mn,Al)₃Al₆(BO₃)₃Si₆O₁₈(OH)₄

Zielony turmalin, znany również jako werdelit, to cyklokrzemian boru i glinu, ceniony za intensywną barwę i często występujący w dobrze wykształconych kryształach.

## Charakterystyka Zielony turmalin, określany mianem werdelitu, jest odmianą minerału z grupy turmalinów, charakteryzującą się zielonym zabarwieniem. Barwa ta może wahać się od jasnozielonej, przez szmaragdowozieloną, do ciemnej, niemal czarnej zieleni. Kryształy turmalinu zielonego często wykazują wydłużony, słupkowy pokrój, z wyraźnym prążkowaniem wzdłuż osi głównej. Zazwyczaj tworzą się w postaci pojedynczych kryształów lub skupień promienistych i igiełkowych. ## Właściwości fizyczne Turmalin zielony charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 7-7.5, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Posiada szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość turmalinu zielonego mieści się w zakresie 3.03-3.25 g/cm³. ## Barwy i odmiany Barwa zielonego turmalinu jest wynikiem obecności jonów żelaza (Fe²⁺) lub chromu i wanadu. Odmiany o intensywnym, szmaragdowozielonym kolorze, często mylone ze szmaragdami, są szczególnie cenione. Istnieją również turmaliny dwubarwne, gdzie zielony kolor przechodzi w inny odcień, na przykład różowy (tzw. arbuzowy turmalin). ## Historia i nazwa Nazwa "turmalin" pochodzi od syngaleskiego słowa "turamali", oznaczającego "kamień o wielu kolorach", co odnosi się do szerokiej gamy barw, w jakich występuje ten minerał. Zielone turmaliny były znane od wieków, choć często mylono je z innymi zielonymi kamieniami szlachetnymi. Werdelit to specyficzna nazwa dla zielonej odmiany. ## Zastosowania Zielony turmalin jest przede wszystkim cenionym kamieniem jubilerskim. Wykorzystuje się go do wyrobu biżuterii, takiej jak pierścionki, naszyjniki i kolczyki. Duże, czyste kryształy o intensywnej barwie są poszukiwane przez kolekcjonerów. Ze względu na swoje właściwości piezoelektryczne i piroelektryczne, turmaliny znajdują również zastosowanie w przemyśle elektronicznym, choć w mniejszym stopniu niż kwarc.

Właściwości

Twardość Mohsa
7-7.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.03-3.25
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Zielony turmalin można rozpoznać po charakterystycznej zielonej barwie, szklistym połysku oraz często występującym słupkowym pokroju kryształów z podłużnym prążkowaniem. Warto zwrócić uwagę na jego twardość (7-7.5 w skali Mohsa), która odróżnia go od wielu innych zielonych minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Zielony turmalin bywa mylony ze szmaragdem, diopsydem, perydotem czy granatem. Od szmaragdu odróżnia go zazwyczaj brak charakterystycznych dla szmaragdu inkluzji oraz odmienna struktura krystaliczna. Diopsyd jest znacznie miększy (5-6 w skali Mohsa), a perydot ma zazwyczaj bardziej oliwkowozielony odcień i inną gęstość. Granaty zielone (np. grossular) mają inną twardość i układ krystalograficzny. ## Formy kryształów Turmalin zielony najczęściej występuje w postaci wydłużonych, słupkowych kryształów o przekroju trójkątnym lub sześciokątnym. Często obserwuje się charakterystyczne prążkowanie równoległe do osi głównej kryształu. Może tworzyć również skupienia promieniste, igiełkowe lub zbite agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Zielony turmalin powstaje głównie w pegmatytach granitowych oraz w żyłach hydrotermalnych. Tworzy się w warunkach wysokiej temperatury i ciśnienia, w obecności roztworów bogatych w bor i inne pierwiastki. Może również występować w skałach metamorficznych, takich jak łupki i gnejsy, a także w osadowych skałach okruchowych jako minerał detrytyczny. ## Asocjacje mineralne Zielony turmalin często współwystępuje z kwarcem, skaleniem, muskowitem, lepidolitem, topazem, berylem oraz innymi odmianami turmalinu. ## Lokalizacje Znaczące złoża zielonego turmalinu znajdują się w Brazylii (Minas Gerais), na Madagaskarze, w Pakistanie, Afganistanie, Nigerii, Namibii, USA (Kalifornia, Maine) oraz w Rosji (Ural).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy zielonego turmalinu to te o intensywnej, nasyconej barwie, wysokiej przezroczystości i minimalnej ilości inkluzji. Duże, dobrze wykształcone kryształy o wyraźnym pokroju są szczególnie poszukiwane. Okazy o unikalnych odcieniach zieleni lub te, które wykazują efekt kociego oka, również cieszą się dużym zainteresowaniem. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy zielonego turmalinu pochodzą z Brazylii, zwłaszcza ze stanu Minas Gerais, gdzie odkryto wiele kryształów o wyjątkowej jakości. Inne ważne źródła to Pakistan i Afganistan, znane z pięknych, przezroczystych kryształów, oraz Namibia, oferująca turmaliny o charakterystycznych odcieniach zieleni.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Zielony turmalin można czyścić za pomocą ciepłej wody z delikatnym mydłem. Należy użyć miękkiej szczoteczki, aby usunąć zabrudzenia z zakamarków. Po umyciu kamień należy dokładnie spłukać czystą wodą i osuszyć miękką ściereczką. ## Czego unikać Należy unikać czyszczenia turmalinu zielonego w myjkach ultradźwiękowych, zwłaszcza jeśli kamień posiada inkluzje lub pęknięcia, ponieważ wibracje mogą spowodować jego uszkodzenie. Unikać należy również kontaktu z silnymi chemikaliami, kwasami i zasadami, które mogą negatywnie wpłynąć na powierzchnię kamienia. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może w niektórych przypadkach prowadzić do blaknięcia barwy. ## Przechowywanie Turmalin zielony należy przechowywać oddzielnie od twardszych minerałów, aby uniknąć zarysowań. Najlepiej owinąć go w miękką tkaninę lub umieścić w oddzielnym woreczku lub przegródce w szkatułce na biżuterię. Zaleca się przechowywanie w stabilnej temperaturze i wilgotności, z dala od nagłych zmian.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej