Turkestanite

Wzór chemiczny: (K,&#9744;)(Ca,Na)<sub>2</sub>Th<sup>4+</sup>Si<sub>8</sub>O<sub>20</sub>·nH<sub>2</sub>O

Rzadki krzemian toru i wapnia o charakterystycznej, jabłkowozielonej barwie, ceniony przez kolekcjonerów minerałów rzadkich.

## Charakterystyka Turkestanit jest minerałem należącym do grupy krzemianów, blisko spokrewnionym ze stevinitem. Tworzy najczęściej niewielkie, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, które rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Zazwyczaj występują one w formie skupień lub jako pojedyncze, narosłe kryształy w szczelinach skalnych. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, jabłkowozielona lub żółtozielona barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk, a jego przezroczystość waha się od przeświecającej do nieprzezroczystej, w zależności od jakości kryształów. Gęstość turkestanitu wynosi około 3,03 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą i właściwie jedyną znaną barwą turkestanitu jest odcień od żółtozielonego do jabłkowozielonego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - Turkiestanu, historycznego regionu w Azji Środkowej. Został on po raz pierwszy opisany w 1984 roku przez V.D. Dusmatova i współpracowników na podstawie okazów znalezionych w masywie Ałajskim na terenie Tadżykistanu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, turkestanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym kamieniem kolekcjonerskim, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy o intensywnej barwie.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.03
Łupliwość
Dobra wg {100} i {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną turkestanitu jest jego charakterystyczna, jabłkowozielona barwa, tetragonalny pokrój kryształów oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym - syenitach nefelinowych. Słaba radioaktywność, wykrywalna za pomocą licznika Geigera, jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Turkestanit bywa mylony z innymi zielonymi krzemianami. Od ekanitu odróżnia go wyższa twardość i inny pokrój kryształów. W odróżnieniu od epidotu, turkestanit krystalizuje w układzie tetragonalnym i występuje w innym paragenezie. Od mikroklinu (amazonitu) różni się intensywniejszym, bardziej "sztucznym" odcieniem zieleni i pokrojem kryształów. ## Formy kryształów Turkestanit tworzy krótkie, pryzmatyczne lub tabliczkowe kryształy o przekroju kwadratowym, typowe dla układu tetragonalnego. Często występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy narosłe na skale macierzystej lub w formie niewielkich skupień.

Środowisko występowania

## Geneza Turkestanit jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnym stadium z alkalicznych, bogatych w krzemionkę i pierwiastki rzadkie stopów. Powstaje w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych związanych z syenitami nefelinowymi. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla skał alkalicznych, takimi jak mikroklin, ekanit, egiryn, kwarc, stillwellit-(Ce) oraz innymi rzadkimi krzemianami. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania turkestanitu jest masyw Ałajski w Tadżykistanie (lodowiec Dara-i-Pioz), skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy. Znany jest również z bardzo nielicznych wystąpień w Kanadzie, w tym z kamieniołomu Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Quebecu.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy turkestanitu to te, które posiadają ostro zakończone, dobrze wykształcone kryształy o intensywnej, jabłkowozielonej barwie i szklistym połysku. Ważny jest również kontrast z jasną skałą macierzystą (matrycą), na której kryształy są osadzone. Rozmiar kryształów ma duże znaczenie - okazy z kryształami przekraczającymi 5 mm są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Tadżykistanie. Materiał z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie jest również ceniony, choć zazwyczaj tworzy mniejsze kryształy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy turkestanitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Unikać należy mycia w wodzie, zwłaszcza z detergentami. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów. Należy unikać długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować blaknięcie jego intensywnej barwy. Ze względu na obecność toru, minerał jest słabo radioaktywny, dlatego należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i światłem. Należy przechowywać go z dala od minerałów, które mógłby zarysować (np. kalcyt) lub które mogłyby go uszkodzić (np. kwarc, diament).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej