Tunellite

Wzór chemiczny: SrB<sub>6</sub>O<sub>9</sub>(OH)<sub>2</sub>·3H<sub>2</sub>O

Tunellit to rzadki uwodniony boran strontu, tworzący bezbarwne, szkliste kryształy i agregaty, ceniony przez kolekcjonerów minerałów boranowych.

## Charakterystyka Tunellit jest rzadkim minerałem z grupy boranów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony boran strontu. Występuje najczęściej w formie dobrze wykształconych, tabliczkowych lub słupkowych kryształów, które mogą osiągać kilka centymetrów długości. Tworzy również skupienia promieniste, rozetowe lub masywne agregaty. Jest minerałem bezbarwnym lub białym, często przezroczystym o silnym, szklistym połysku, co nadaje mu atrakcyjny wygląd. ## Właściwości fizyczne Tunellit charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest miękki i podatny na zarysowania. Jego gęstość wynosi około 2.4 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest widoczne na niektórych okazach. Przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Nie wyróżnia się jego barwnych odmian ani nazw handlowych. Zabarwienie, jeśli występuje, jest najczęściej wynikiem domieszek lub inkluzji innych minerałów. ## Historia i nazwa Tunellit został po raz pierwszy opisany w 1961 roku. Jego nazwa upamiętnia George'a Tunella (1900–1996), amerykańskiego profesora geochemii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara, w uznaniu jego wkładu w badania nad minerałami boranowymi. Miejscem typowym, z którego pochodzą pierwsze opisane okazy, jest U.S. Borax & Chemical Corp. Mine w Boron, w hrabstwie Kern w Kalifornii, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie złoża, tunellit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem poszukiwanym i cenionym przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów, a zwłaszcza w rzadkich boranach.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.39-2.41
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Tunellit można rozpoznać po jego charakterystycznych, bezbarwnych i szklistych kryształach o tabliczkowym pokroju. Kluczowe cechy to niska twardość (2.5 w skali Mohsa), doskonała łupliwość w jednym kierunku oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym - ewaporatowych złożach boranów. Reaguje z kwasem solnym. ## Odróżnianie od podobnych Tunellit bywa mylony z innymi bezbarwnymi boranami, takimi jak kolemanit czy uleksyt, z którymi często współwystępuje. Od kolemanitu różni się formą kryształów (kolemanit tworzy bardziej izometryczne, pryzmatyczne kryształy) i nieco niższą twardością. Od włóknistego uleksytu odróżnia go wyraźnie krystaliczna, tabliczkowa forma. Selenit (odmiana gipsu) jest znacznie bardziej miękki (twardość 2) i ma inny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Kryształy tunellitu są jednoskośne i najczęściej przyjmują formę spłaszczonych, tabliczkowych kryształów o zarysach od sześciobocznych do prostokątnych. Często tworzą wachlarzowate lub promieniste agregaty, a także rozety złożone z przecinających się kryształów. Rzadziej spotykane są skupienia ziarniste lub masywne.

Środowisko występowania

## Geneza Tunellit jest minerałem pochodzenia osadowego. Powstaje w wyniku ewaporacji (odparowywania) słonych jezior bogatych w bor, w warunkach klimatu suchego i gorącego. Krystalizuje bezpośrednio z roztworów lub w wyniku procesów diagenetycznych zachodzących w osadach boranowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten typowo współwystępuje z innymi boranami, takimi jak uleksyt, kolemanit, kernit, boraks i hydroboracyt. Często towarzyszą mu również minerały ilaste, kalcyt oraz realgar i aurypigment, które mogą nadawać skałom otaczającym charakterystyczne zabarwienie. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowiska tunellitu znajdują się w Stanach Zjednoczonych, w rejonie Boron w hrabstwie Kern w Kalifornii (kopalnie U.S. Borax). Znaczące złoża boranów, w których występuje tunellit, zlokalizowane są również w Turcji (prowincje Balıkesir, Eskişehir i Kütahya) oraz w Argentynie (prowincja Salta).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy tunellitu składające się z dużych, dobrze wykształconych, przezroczystych i nieuszkodzonych kryształów. Atrakcyjność podnoszą estetyczne kompozycje, takie jak promieniste agregaty (rozety) na matrycy skalnej. Okazy z klasycznych lokalizacji, jak Boron w Kalifornii, są szczególnie poszukiwane. Czystość (brak inkluzji i zmatowień) oraz silny, szklisty połysk są kluczowymi czynnikami wpływającymi na wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy pochodzą z kopalni w rejonie Boron w Kalifornii, USA, które jest miejscem typowym dla tego minerału. Wysokiej jakości kryształy, często w formie dużych rozet, pochodzą również z tureckich złóż boranów, zwłaszcza z okolic Bigadiç i Emet.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tunellitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego częściową rozpuszczalność w wodzie, należy unikać długotrwałego kontaktu z płynami. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się krótkie przetarcie szmatką zwilżoną alkoholem, który szybko odparowuje. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą (szczególnie gorącą), kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest bardzo miękki (2.5 w skali Mohsa), dlatego trzeba go chronić przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Jest również wrażliwy na zmiany wilgotności i temperatury, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i zmatowienia. ## Przechowywanie Tunellit powinien być przechowywany w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętym, suchym pojemniku lub gablocie, aby chronić go przed kurzem i zmianami wilgotności. Należy go oddzielić od twardszych minerałów, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej