Tsumgallite

Wzór chemiczny: GaOOH

Tsumgallit to ekstremalnie rzadki hydroksotlenek galu, tworzący białe, sferolityczne skupienia, znany głównie z kopalni Tsumeb w Namibii.

## Charakterystyka Tsumgallit jest hydroksotlenkiem galu, będącym mineralogiczną rzadkością. Występuje w postaci niewielkich, kulistych agregatów (sferolitów) o średnicy nieprzekraczającej 1-2 mm. Agregaty te mają budowę promienisto-włóknistą i złożone są z mikroskopijnych, igiełkowych kryształów. Jego wygląd jest subtelny, a okazy mają znaczenie przede wszystkim naukowe. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się jedwabistym połyskiem na powierzchniach sferolitów. Jest przeświecający i stosunkowo miękki, z twardością ocenianą na około 3 w skali Mohsa. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi 4,66 g/cm³. ## Barwy i odmiany Tsumgallit jest minerałem o jednorodnej barwie. Obserwuje się go wyłącznie w odcieniach bieli, od czysto białej po kremową. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do miejsca jego odkrycia oraz składu chemicznego. Pierwszy człon, "Tsum", pochodzi od kopalni Tsumeb w Namibii, będącej lokalizacją typową. Drugi człon, "gall", odnosi się do galu (łac. *gallium*), który jest jego głównym składnikiem. Tsumgallit został oficjalnie uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2002 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci niewielkich okazów, tsumgallit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Silky
Rysa
White
Gęstość
4.66
Łupliwość
Perfect on {010}, good on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechą charakterystyczną tsumgallitu jest jego forma występowania - białe, jedwabiste sferolity o promienistej budowie. Kluczowym elementem diagnostycznym jest jednak jego parageneza, czyli współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami galu i germanu, takimi jak gallit, germanit czy söhngeit, w specyficznym środowisku złoża Tsumeb. ## Odróżnianie od podobnych Tsumgallit może być wizualnie mylony z innymi białymi minerałami wtórnymi tworzącymi sferolityczne skupienia, jak kalcyt, aragonit czy niektóre zeolity. Jednak jego znacznie wyższa gęstość oraz unikalne środowisko występowania pozwalają na wstępne odróżnienie. Pewna identyfikacja jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia dyspersji energii (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Minerał ten tworzy niemal wyłącznie sferolityczne agregaty złożone z ciasno upakowanych, wydłużonych, włóknistych lub igiełkowych kryształów. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mają mikroskopijne rozmiary.

Środowisko występowania

## Geneza Tsumgallit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (gossanie) złożonych, polimetalicznych złóż kruszcowych. Jego formowanie się jest związane z procesami wietrzenia pierwotnych siarczków bogatych w gal i german w warunkach niskiej temperatury. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich minerałów strefy utleniania, zwłaszcza tych zawierających gal i german. Do jego najczęstszych asocjacji należą söhngeit, gallit, germanit oraz tennantyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznie pierwszym miejscem występowania tsumgallitu jest kopalnia Tsumeb w regionie Otjikoto w Namibii, która jest jego lokalizacją typową. Jest to jedyne stanowisko, z którego pochodzą okazy o znaczeniu kolekcjonerskim. Odnotowano go również w kopalni Kipushi w prowincji Górna Katanga (Demokratyczna Republika Konga).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego minerału jak tsumgallit, głównym kryterium wartości jest sama jego obecność na fragmencie skały macierzystej. Wyżej cenione są okazy, na których sferolity są liczne, dobrze uformowane i nieuszkodzone. Szczególnie pożądane są bogate asocjacje z innymi rzadkimi minerałami galu i germanu, które podnoszą wartość naukową i kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem kolekcjonerskich okazów tsumgallitu jest historyczna kopalnia Tsumeb w Namibii. Okazy z tej lokalizacji są uważane za klasyczne i najbardziej pożądane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tsumgallitu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, wyłącznie mechanicznie, przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Z uwagi na jego kruchość i rzadkość, należy unikać mycia w wodzie, a zwłaszcza w myjkach ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał ten jest potencjalnie wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów. Należy go chronić przed wszelkimi środkami czyszczącymi, wysoką temperaturą oraz gwałtownymi jej zmianami. Z uwagi na niewielką twardość, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Najlepszym sposobem przechowywania tsumgallitu jest umieszczenie go w zamykanym, wyściełanym pudełku typu "micromount", które chroni przed kurzem, światłem i uszkodzeniami. Każdy okaz powinien być odpowiednio oznaczony, z uwzględnieniem lokalizacji.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej