Tsumebite

Wzór chemiczny: Pb₂+₂Cu₂+(PO₄)(S₆+O₄)(OH)

Tsumebit to rzadki fosforan i siarczan ołowiu i miedzi, tworzący charakterystyczne, szmaragdowozielone kryształy, ceniony przez kolekcjonerów.

## Charakterystyka Tsumebit jest wtórnym minerałem ołowiu i miedzi, występującym w strefach utleniania złóż kruszcowych. Tworzy najczęściej niewielkie, tabliczkowe lub klinowate kryształy, które mogą być zebrane w rozetkowe agregaty, naskorupienia lub występować jako pojedyncze, narosłe kryształy. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywny, szmaragdowozielony kolor, który sprawia, że jest łatwo rozpoznawalny i poszukiwany przez kolekcjonerów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością około 3.5 w skali Mohsa. Ma wysoki połysk, określany jako szklisty do diamentowego, co w połączeniu z żywym kolorem nadaje mu atrakcyjny wygląd. Jest minerałem ciężkim ze względu na dużą zawartość ołowiu, a jego gęstość wynosi około 6.13 g/cm³. Kryształy są zazwyczaj przezroczyste do przeświecających. ## Barwy i odmiany Główną i w zasadzie jedyną barwą tsumebitu jest intensywna, szmaragdowa zieleń. Czasami może przybierać odcień niebieskozielony. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa tsumebitu pochodzi od miejsca jego odkrycia – kopalni Tsumeb w Namibii, która jest jego lokalizacją typową. Minerał został po raz pierwszy opisany przez niemieckiego mineraloga L. Busza w 1912 roku. ## Zastosowania Tsumebit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, cenionym za swój piękny kolor, formę kryształów i rzadkość występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Połysk: Vitreous to Adamantine
Rysa: Pale green
Gęstość: 6.13
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Conchoidal to uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Tsumebit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznym, intensywnym szmaragdowozielonym kolorze, wysokim połysku oraz formie niewielkich, tabliczkowych kryształów. Jego duża gęstość (ciężar właściwy) jest również istotną wskazówką. Występowanie w asocjacji z innymi wtórnymi minerałami miedzi i ołowiu w strefach utleniania jest kluczowe dla identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Tsumebit bywa mylony z innymi zielonymi minerałami wtórnymi. Od malachitu odróżnia go forma kryształów (malachit rzadko tworzy wyraźne kryształy, częściej skupienia włókniste lub nerkowate) i brak reakcji z kwasem solnym. Od dioptazu różni się formą kryształów (dioptaz tworzy słupkowe kryształy trygonalne) i twardością (dioptaz jest twardszy). Od brochantytu odróżnia go jaśniejsza, bardziej szmaragdowa barwa i inna forma kryształów. ## Formy kryształów Kryształy tsumebitu są zazwyczaj małe, o pokroju tabliczkowym, klinowatym lub równowymiarowym. Często tworzą wachlarzowate lub rozetkowe agregaty, a także cienkie naskorupienia na skale macierzystej. Bliźniaki są powszechne, zwłaszcza bliźniaki kontaktowe i penetracyjne.

Środowisko występowania

## Geneza Tsumebit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania hydrotermalnych złóż polimetalicznych, bogatych w ołów, miedź, cynk oraz arsen i fosfor. Krystalizuje w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków (galeny, chalkopirytu) i fosforanów (apatytu) w obecności wód bogatych w siarczany. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami strefy utleniania. Najczęściej spotykane minerały towarzyszące to: smithsonit, cerusyt, malachit, azuryt, wulfenit, mimetezyt, olivenit, anglesyt i duftyt. ## Lokalizacje Najważniejszą i historyczną lokalizacją, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy tsumebitu, jest kopalnia Tsumeb w Namibii. Inne znane, choć znacznie rzadsze, wystąpienia to m.in. Broken Hill w Nowej Południowej Walii (Australia), kilka miejsc w Arizonie (USA) oraz w regionie Laurion w Grecji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy tsumebitu charakteryzują się intensywnym, szmaragdowozielonym kolorem, wysoką przezroczystością i silnym połyskiem. Kluczowe jest również wykształcenie kryształów – poszukiwane są ostre, dobrze zdefiniowane kryształy, zwłaszcza te tworzące estetyczne, rozetkowe agregaty. Wielkość kryształów ma znaczenie, choć nawet niewielkie, ale perfekcyjnie uformowane okazy są wysoko cenione. Atrakcyjność podnosi kontrastujące podłoże, np. biały cerusyt lub smithsonit. ## Popularne stanowiska Absolutnie klasyczną i najbardziej pożądaną lokalizacją dla tsumebitu jest kopalnia Tsumeb w Namibii. Okazy z tego miejsca są uważane za niedościgniony wzorzec dla tego minerału i osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tsumebitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy użyć wody destylowanej i bardzo delikatnej szczoteczki, unikając mocnego szorowania. Po czyszczeniu okaz należy natychmiast i dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Tsumebit jest wrażliwy na wysoką temperaturę. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może spowodować blaknięcie koloru. ## Przechowywanie Okazy tsumebitu, zwłaszcza te z dobrze wykształconymi kryształami, są kruche i należy je przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych. Należy chronić je przed kurzem, wilgocią i nagłymi zmianami temperatury.