Tsumcorite

Wzór chemiczny: Pb²⁺Zn²⁺₂(As⁵⁺O₄)₂·2H₂O

Tsumkoryt to rzadki arsenian ołowiu i cynku, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty kryształów o intensywnie żółtopomarańczowej barwie.

## Charakterystyka Tsumkoryt jest uwodnionym arsenianem ołowiu i cynku, należącym do grupy helmutwinklerite. Minerał ten jest ceniony przez kolekcjonerów za swoje żywe barwy i atrakcyjne formy występowania. Najczęściej tworzy promieniste lub wachlarzowate agregaty drobnych, wydłużonych kryształów. Spotykany jest również w postaci skupień ziarnistych, naskorupień, a rzadziej jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy o listewkowym lub pryzmatycznym kształcie. Jego kryształy są zwykle niewielkie, rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. ## Właściwości fizyczne Kryształy tsumkorytu wykazują twardość 4.5 w skali Mohsa i są stosunkowo kruche. Połysk jest najczęściej szklisty, czasem z tendencją do jedwabistego lub lekko żywicznego, zwłaszcza na powierzchniach agregatów. Jest minerałem ciężkim ze względu na zawartość ołowiu, a jego gęstość wynosi około 5.2 g/cm³. Kryształy bywają przezroczyste, lecz częściej są przeświecające. ## Barwy i odmiany Dominującą i najbardziej charakterystyczną barwą tsumkorytu jest intensywnie żółtopomarańczowa do czerwonopomarańczowej. Może również przybierać odcienie od żółtego, przez żółtobrązowy, do czerwonobrązowego. Niektóre okazy bywają niemal czerwone. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, a zmienność barw wynika z niewielkich domieszek innych pierwiastków. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kopalni Tsumeb w Namibii. Została utworzona z pierwszych liter nazwy **Tsum**eb **Cor**poration, ówczesnego właściciela kopalni. Tsumkoryt został opisany jako nowy minerał w 1971 roku przez zespół mineralogów: Bruno H. Geier, K. Kautz i G. W. Hugo. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, tsumkoryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Barwa
Yellow-brown, red-brown, orange
Połysk
Vitreous to silky
Rysa
Yellow
Gęstość
5.2
Łupliwość
{001}, good.
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną tsumkorytu jest jego intensywna, żółtopomarańczowa barwa oraz charakterystyczne, promieniste lub wachlarzowate agregaty drobnych, listewkowych kryształów. Wysoka gęstość, wynikająca z zawartości ołowiu, jest również pomocna w identyfikacji. Często tworzy naskorupienia na innych minerałach. ## Odróżnianie od podobnych Minerałem, z którym można pomylić tsumkoryt, jest mimetezyt, który również bywa żółty lub pomarańczowy. Mimetezyt tworzy jednak zazwyczaj sześcioboczne, beczułkowate kryształy, a nie promieniste agregaty. Innym podobnym minerałem jest wulfenit, który krystalizuje w formie cienkich, tabliczkowych kryształów i jest bardziej miękki (twardość 3). Od innych minerałów z grupy tsumkorytu (np. gartrellitu, helmutwinkleritu) można go odróżnić jedynie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych (np. XRD, EDS). ## Formy kryształów Kryształy tsumkorytu są zazwyczaj niewielkie, wydłużone i spłaszczone, o pokroju listewkowym lub pryzmatycznym. Najczęściej występują w postaci promienistych, wachlarzowatych lub sferulitycznych agregatów. Rzadziej tworzą skupienia ziarniste, masywne lub cienkie naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Tsumkoryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) kruszcowych złóż polimetalicznych, bogatych w arsen, ołów i cynk. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków, takich jak galena, sfaleryt i tennantyt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utleniania. Do jego najczęstszych asocjacji należą: willemit, smithsonit, cerusyt, anglesyt, mimetezyt, skorodyt, adamit, olivenit, azuryt i malachit. Często narasta na kwarc lub minerały żelaza, takie jak goethyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania tsumkorytu, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy, jest kopalnia Tsumeb w Namibii. Znaczące okazy znajdowano również w Kintore Opencut w Broken Hill w Australii. Inne potwierdzone lokalizacje to m.in. kopalnia Lavrion w Grecji, kilka miejsc w Saksonii w Niemczech (np. kopalnia Sauberg) oraz w Arizonie w USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy tsumkorytu charakteryzują się intensywną, żywą, pomarańczowoczerwoną barwą. Kluczowa jest również forma - poszukiwane są dobrze uformowane, promieniste agregaty ("słoneczka") lub rzadkie, pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. Atrakcyjność okazu podnosi kontrastująca matryca skalna, na przykład biały kwarc lub kalcyt. Wielkość agregatów i czystość (brak uszkodzeń) również znacząco wpływają na wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Tsumeb w Namibii. Uważane są one za światowy standard dla tego minerału. Okazy z innych lokalizacji, jak Kintore w Australii, są również cenione, ale rzadko dorównują jakością tym z Tsumeb.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tsumkorytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć wody destylowanej, unikając długotrwałego moczenia. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy i ich agregaty. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić lub całkowicie rozpuścić. Należy chronić go przed wysoką temperaturą oraz gwałtownymi jej zmianami. Jako minerał zawierający toksyczny arsen i ołów, wymaga ostrożnego obchodzenia się - po każdym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. Nie należy go lizać ani wdychać pyłu powstającego przy jego obróbce. ## Przechowywanie Okazy tsumkorytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, stabilnych pojemnikach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać miejsc narażonych na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, chociaż nie jest on szczególnie wrażliwy na światło.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej