Trona

Wzór chemiczny: Na<sub>3</sub>(HCO<sub>3</sub>)(CO<sub>3</sub>)·2H<sub>2</sub>O

Trona to uwodniony węglan sodu, tworzący charakterystyczne skupienia pręcikowatych lub tabliczkowych kryształów w zasolonych jeziorach i osadach ewaporatowych.

## Charakterystyka Trona jest minerałem z grupy węglanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony wodorowęglan sodu. Występuje najczęściej w postaci skupień promienistych, włóknistych lub kolumnowych. Dobrze wykształcone kryształy są rzadsze i zwykle przyjmują formę tabliczkową lub krótkosłupową. Jest minerałem kruchym, a jego powierzchnie często pokrywa biały, zwietrzały nalot powstający w suchym powietrzu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jego gęstość jest również niska i wynosi około 2.14-2.17 g/cm³. Połysk trony jest szklisty, a na powierzchniach przełamu może być żywiczny. Jest przezroczysta do przeświecającej. ## Barwy i odmiany Trona jest najczęściej bezbarwna, biała, szarawa lub żółtawobiała. Zabarwienie bywa spowodowane obecnością domieszek, na przykład wrostków ilastych lub organicznych. Nie wyróżnia się jej nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "trona" pochodzi od arabskiego słowa "trōn", które jest skróconą formą od "natron" lub "natrun", historycznego określenia używanego w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie dla naturalnych soli sodowych. Minerał ten jest znany i wykorzystywany od starożytności, szczególnie w Egipcie. ## Zastosowania Trona jest głównym źródłem sody kalcynowanej (węglanu sodu), jednego z najważniejszych surowców chemicznych. Soda kalcynowana jest niezbędna w produkcji szkła, detergentów, papieru, tekstyliów oraz w metalurgii i przemyśle spożywczym (jako regulator kwasowości). Wydobycie trony na masową skalę jest bardziej ekologiczne i ekonomiczne niż produkcja sody metodą Solvaya.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.14-2.17
Łupliwość
Doskonała wg {100}
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Tronę można rozpoznać po jej charakterystycznych formach skupień (promieniste, włókniste), niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem) oraz szklistym połysku. Kluczową cechą diagnostyczną jest jej rozpuszczalność w wodzie oraz burzliwa reakcja z kwasem solnym, podczas której wydziela się dwutlenek węgla. ## Odróżnianie od podobnych Tronę można pomylić z innymi ewaporatami, takimi jak halit, gips, termonatryt czy nahcolit. Od halitu odróżnia ją brak słonego smaku i inna forma kryształów. Od gipsu jest znacznie bardziej miękka i gwałtowniej reaguje z kwasami. Od termonatrytu i nahcolitu bywa trudna do odróżnienia bez zaawansowanych badań, choć często różni się formą krystaliczną. ## Formy kryształów Kryształy trony należą do układu jednoskośnego. Zazwyczaj są spłaszczone, tabliczkowe lub mają pokrój słupowy i pręcikowy. Często tworzą wachlarzowate, promieniste lub włókniste agregaty. Występują również w formie skupień ziarnistych, masywnych oraz jako naskorupienia i wykwity.

Środowisko występowania

## Geneza Trona jest minerałem ewaporatowym, co oznacza, że krystalizuje z wód bogatych w rozpuszczone sole w wyniku ich odparowania. Powstaje w bezodpływowych, zasolonych i alkalicznych jeziorach (tzw. jeziorach sodowych) w suchym lub półsuchym klimacie. Tworzy się również jako produkt wykwitów na powierzchni gleby w regionach pustynnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi ewaporatami sodowymi. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą halit, termonatryt, nahcolit, pirssonit, gaylussyt, a także gips i kalcyt. ## Lokalizacje Największe na świecie złoża trony, eksploatowane na skalę przemysłową, znajdują się w Stanach Zjednoczonych w formacji Green River (stany Wyoming, Utah, Kolorado), a zwłaszcza w okolicach Green River w Wyoming. Inne znaczące złoża i wystąpienia to jezioro Magadi w Kenii, Wadi El Natrun w Egipcie, a także słone jeziora w Kalifornii (Searles Lake, Owens Lake), Turcji, Chinach i Meksyku.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej wartościowe są dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy trony, zwłaszcza te o wyraźnym żółtawym lub szarym zabarwieniu. Cenione są również duże, promieniste agregaty o jedwabistym połysku, wykazujące estetyczną kompozycję. Okazy powinny być nieuszkodzone, bez białych nalotów świadczących o dehydratacji. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i poszukiwane okazy kolekcjonerskie pochodzą z dwóch lokalizacji w USA: Searles Lake i Owens Lake w Kalifornii. Dostarczają one dużych, dobrze uformowanych kryształów i grup krystalicznych, które stanowią standard dla tego minerału w kolekcjach na całym świecie. Okazy z formacji Green River w Wyoming, mimo ogromnego znaczenia przemysłowego, rzadziej trafiają na rynek kolekcjonerski w postaci wysokiej jakości kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy trony należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, nawet destylowaną, spowoduje rozpuszczenie minerału. Do czyszczenia nie wolno używać żadnych płynów ani ultradźwięków. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wysoką wilgotnością powietrza, które prowadzą do rozpuszczania i zniszczenia okazu. Trona jest wrażliwa na ciepło i może tracić wodę krystalizacyjną w suchym powietrzu, co objawia się powstawaniem białego, proszkowego nalotu na powierzchni. Należy chronić ją przed kwasami i innymi chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy trony wymagają przechowywania w suchych warunkach. Najlepiej trzymać je w szczelnie zamykanych pojemnikach (np. typu "membrane box") lub w gablotach z pochłaniaczem wilgoci (żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej