Troilite

Wzór chemiczny: Fe²⁺S²⁻

Troilit to siarczek żelaza z grupy pirotynu, występujący głównie w meteorytach i rzadko w skałach ziemskich.

## Charakterystyka Troilit jest siarczkiem żelaza(II) i należy do grupy pirotynu. W warunkach ziemskich jest minerałem rzadkim, ale stanowi powszechny składnik meteorytów żelaznych i chondrytów, gdzie występuje w formie zaokrąglonych, metalicznych guzków. Typowe okazy mają postać mas bez wykształconych kryształów. Na świeżej powierzchni jego barwa jest brązowożółta lub brązowobrunatna, lecz szybko matowieje i pokrywa się patyną, przybierając ciemniejszy, brązowy odcień. ## Właściwości fizyczne Troilit charakteryzuje się twardością w zakresie 3.5-4.5 w skali Mohsa. Jest nieprzezroczysty i posiada metaliczny połysk. Jego gęstość wynosi około 4.67 g/cm³, co jest wartością typową dla siarczków żelaza. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach brązu: od brązowożółtego, przez brązowoszary, po brązowobrunatny. Na powierzchni wystawionej na działanie powietrza szybko ciemnieje, co jest efektem powstawania cienkiej warstwy tlenków. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani jubilerskich. ## Historia i nazwa Nazwa troilitu pochodzi od nazwiska włoskiego mineraloga, ojca Domenico Troili, który w 1766 roku opisał ten minerał znaleziony w meteorycie spadłym w pobliżu Albareto we Włoszech. Formalnie jako nowy gatunek minerału został opisany w 1863 roku. Lokalizacja typowa to właśnie meteoryt Albareto. ## Zastosowania Troilit nie ma bezpośrednich zastosowań przemysłowych. Jego znaczenie jest przede wszystkim naukowe, jako wskaźnik warunków panujących podczas formowania się Układu Słonecznego. Jest również ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach pozaziemskich.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Brązowoczarny
Gęstość
4.67
Przełam
Nieregularny/Nierówny,Muszlowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Troilit w warunkach ziemskich jest trudny do identyfikacji bez specjalistycznych badań. W meteorytach rozpoznaje się go po metalicznym połysku, brązowawej barwie, współwystępowaniu z niklem i żelazem (kamacytem i taenitem) oraz braku magnetyzmu, w przeciwieństwie do magnetycznego pirotynu. Jego rysa ma charakterystyczny brązowoczarny kolor. ## Odróżnianie od podobnych Troilit można pomylić z innymi siarczkami żelaza. Od pirotynu odróżnia go brak właściwości magnetycznych. Od pirytu różni się niższą twardością (piryt jest znacznie twardszy, ok. 6-6.5 w skali Mohsa) i barwą (piryt jest jasnożółty). Chalkopiryt jest również bardziej żółty i ma zielonkawoczarną rysę. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy troilitu są ekstremalnie rzadkie. Najczęściej tworzy on skupienia zbite, ziarniste lub nieregularne guzki i wrostki w obrębie metalicznej fazy meteorytów.

Środowisko występowania

## Geneza Troilit jest minerałem charakterystycznym dla środowisk pozaziemskich. Krystalizuje w warunkach redukcyjnych, przy niskiej prężności siarki, głównie wewnątrz ciał macierzystych planetoid, z których pochodzą meteoryty. Na Ziemi jego powstawanie jest bardzo ograniczone. Znajdowany jest w ultrazasadowych intruzjach magmowych, niektórych złożach siarczków miedzi i niklu oraz w osadach beztlenowych. ## Asocjacje mineralne Minerałami towarzyszącymi troilitowi w meteorytach są przede wszystkim kamacyt, taenit, schreibersyt, cohenit i grafit. W wystąpieniach ziemskich może współwystępować z pirotynem, pentlandytem, chalkopirytem, kubanitem i magnetytem. ## Lokalizacje Najważniejszym źródłem troilitu są meteoryty znajdowane na całym świecie, w tym klasyczne stanowiska jak Canyon Diablo w Arizonie (USA) czy Sikhote-Alin w Rosji. Ziemskie wystąpienia są nieliczne; udokumentowano go m.in. w intruzji Bushveld w RPA, w rejonie Sudbury w Kanadzie, w kopalni Morro Velho w Brazylii oraz w kilku miejscach w Australii i Grenlandii.

Rzadkość

Rzadki na Ziemi, pospolity w meteorytach

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska troilitu jest nierozerwalnie związana z okazem, w którym występuje. Najbardziej cenione są duże, dobrze wyodrębnione guzki troilitu w wypolerowanych plastrach meteorytów żelaznych (oktaedrytów i heksaedrytów), gdzie tworzą atrakcyjny kontrast z wzorami Widmanstättena. Czystość i wielkość inkluzji, a także pochodzenie z rzadkiego lub historycznego meteorytu, znacząco podnoszą wartość okazu. Ziemskie okazy troilitu są ekstremalnie rzadkie i stanowią dużą wartość dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy pochodzące ze znanych spadków meteorytów, takich jak Canyon Diablo (USA), Sikhote-Alin (Rosja), Campo del Cielo (Argentyna) czy Nantan (Chiny).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy troilitu, zwłaszcza te w matriksie meteorytowej, są wrażliwe na wilgoć. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. W razie konieczności można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i wszelkich płynnych środków czyszczących. ## Czego unikać Największym wrogiem troilitu jest wilgoć i tlen, które powodują jego szybkie utlenianie, prowadzące do rozpadu minerału i powstawania rdzawych nalotów siarczanów. Należy unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, a także przechowywania w miejscach o wysokiej wilgotności powietrza. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Okazy troilitu wymagają suchych, stabilnych warunków. Najlepiej przechowywać je w szczelnych pojemnikach z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym) lub w specjalistycznych gablotach z kontrolowaną atmosferą. Ekspozycja na otwartym powietrzu nie jest zalecana.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej