Tounkite

Wzór chemiczny: (Na,Ca,K)₈(Si₆Al₆)O₂₄(S₆+O₄)₂Cl·₀.₅H₂O

Tounkit to bardzo rzadki minerał z grupy kankrynitu, blisko spokrewniony z lazurytem, tworzący niebieskie, ziarniste skupienia w skałach metamorficznych.

## Charakterystyka Tounkit jest złożonym siarczanem, chlorkiem i glinokrzemianem sodu, wapnia i potasu, należącym do grupy kankrynitu w obrębie rodziny skaleniowców. Zazwyczaj występuje w postaci nieregularnych ziaren lub ziarnistych agregatów, rzadko tworząc słabo wykształcone kryształy. Jego wygląd jest bardzo zbliżony do lazurytu, z którym jest blisko spokrewniony i często współwystępuje, co czyni jego identyfikację wizualną niezwykle trudną. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5-5.5 w skali Mohsa. Ma połysk szklisty do tłustego. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Gęstość tounkitu wynosi około 2.43 g/cm³. ## Barwy i odmiany Tounkit cechuje się intensywną, niebieską barwą w różnych odcieniach, od jasnoniebieskiego po ciemny lazur. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia w dolinie rzeki Tounka w rejonie Bajkału w Rosji. Został on po raz pierwszy opisany w 1964 roku przez A.A. Iwanowa i W.J. Sapozhnikowa. Jego status jako odrębnego gatunku mineralnego był przedmiotem dyskusji, lecz został ostatecznie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, tounkit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5-5.5
Połysk: Szklisty do tłustego
Rysa: Jasnoniebieska
Gęstość: 2.43
Łupliwość: Niedoskonała wg {1010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja tounkitu jest niezwykle trudna i w praktyce niemożliwa bez zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS/WDS). W warunkach kolekcjonerskich rozpoznanie opiera się głównie na etykiecie z renomowanego źródła, potwierdzającej analizę. ## Odróżnianie od podobnych Tounkit jest makroskopowo niemożliwy do odróżnienia od lazurytu, z którym tworzy ciągły szereg izomorficzny. Często współwystępuje z lazurytem, sodalitem, afganitem i innymi niebieskimi skaleniowcami, od których można go odseparować jedynie metodami laboratoryjnymi. Różni się od nich subtelnymi proporcjami składników chemicznych i parametrami komórki elementarnej. ## Formy kryształów Tounkit krystalizuje w układzie heksagonalnym. Najczęściej spotykany jest w formie anhedralnych (niewykształconych) ziaren i masywnych, ziarnistych skupień w obrębie skały macierzystej. Rzadko obserwuje się słabo wykształcone, drobne kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Tounkit jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w wyniku metamorfizmu kontaktowego wapieni i dolomitów pod wpływem intruzji skał alkalicznych, takich jak sjenity. Jest składnikiem skał określanych jako lazuryty (lapis-lazuli). ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych skaleniowców i minerałów typowych dla skał lazurytowych. Najczęściej współwystępuje z lazurytem, kalcytem, diopsydem, flogopitem, pirytem, sodalitem i afganitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tounkitu znajdują się w Rosji, w rejonie Bajkału (dolina rzeki Tounka, Malo-Bystrinskoje). Potwierdzono również jego występowanie w słynnych złożach lapis-lazuli w kopalni Sar-e Sang w prowincji Badachszan w Afganistanie, a także w Tadżykistanie (Góry Pamiru) i we Włoszech (Lacjum).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu tounkitu jest determinowana przez intensywność i jednolitość niebieskiej barwy oraz bogactwo występowania w skale macierzystej. Ponieważ minerał ten jest identyfikowalny tylko analitycznie, największą wartość mają okazy pochodzące z renomowanych stanowisk, z dołączonym certyfikatem analizy potwierdzającej jego tożsamość. Kontrast z białą matrycą kalcytową lub złotym pirytem podnosi walory estetyczne. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Rosji (rejon Bajkału) oraz z historycznych złóż lapis-lazuli w Afganistanie (Sar-e Sang), skąd pochodzą najsłynniejsze na świecie lazuryty, w których skład wchodzi również tounkit.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Zaleca się czyszczenie okazów tounkitu wyłącznie za pomocą miękkiej, suchej szczoteczki w celu usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które teoretycznie może wpłynąć na jego barwę. Chronić przed wilgocią. ## Przechowywanie Okazy tounkitu najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gablotach, z dala od źródeł wilgoci, kurzu i bezpośredniego światła. Ze względu na jego kruchość, należy unikać umieszczania go w kontakcie z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej