Tombstoneite

Wzór chemiczny: (Ca₀.₅Pb²⁺₀.₅)Pb²⁺₃Cu²⁺₆Te⁶⁺₂O₆(Te⁴⁺O₃)₆(Se⁴⁺O₃)₂(S⁶⁺O₄)₂·₃H₂O

Tombstoneit to niezwykle rzadki, złożony telluryn-selenin-siarczan ołowiu, miedzi i wapnia, tworzący mikroskopijne, tabliczkowe kryształy o zielonej barwie.

## Charakterystyka Tombstoneit jest minerałem z gromady tlenków, a dokładniej złożonym tellurynem-seleninem-siarczanem. Występuje w postaci niezwykle małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 0.2 mm długości. Kryształy te tworzą rozetowe lub promieniste agregaty, a także cienkie naloty i powłoki na powierzchni skały macierzystej. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez użycia specjalistycznego sprzętu. ## Właściwości fizyczne Kryształy tombstoneitu wykazują szklisty połysk. Są przezroczyste do przeświecających. Twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone z powodu niewielkich rozmiarów i rzadkości materiału. Obliczona gęstość wynosi 5.75 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma charakterystyczną, jasnozieloną barwę. Rysa jest bardzo jasna, niemal biała z zielonkawym odcieniem. Nie wyróżniono żadnych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa tombstoneitu pochodzi od miejsca jego odkrycia - rejonu górniczego Tombstone w hrabstwie Cochise w Arizonie, USA. Minerał został po raz pierwszy opisany w 2013 roku przez zespół mineralogów: Stuart J. Mills, Andrew G. Christy, Joe Marty, Robert M. Housley, John A. Jaszczak, Anthony R. Kampf i William D. Birch. Został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) pod numerem 2013-024.

Właściwości

Barwa: Green
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale green
Gęstość: 5.680
Łupliwość: on {001}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja tombstoneitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana czy analiza chemiczna z użyciem mikrosondy elektronowej (EDS/WDS). W warunkach kolekcjonerskich rozpoznanie opiera się na zielonej barwie, charakterystycznej formie mikroskopijnych, tabliczkowych kryształów tworzących rozetowe agregaty oraz na znajomości minerałów współwystępujących z typowej lokalizacji (Tombstone, Arizona). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi, zielonymi minerałami miedzi, takimi jak brochantyt, malachit, a zwłaszcza z innymi rzadkimi tellurynami i seleninami z tej samej lokalizacji (np. quetzalcoatlit, oboyerit). Pewne odróżnienie wymaga specjalistycznych badań, ponieważ wizualnie minerały te mogą być identyczne w formie mikroskopijnych nalotów. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, cienkie i tabliczkowe, o heksagonalnym zarysie. Zwykle tworzą rozety, sferulityczne lub promieniste agregaty, a także cienkie powłoki na skale.

Środowisko występowania

## Geneza Tombstoneit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) złóż kruszców polimetalicznych. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów zawierających tellur, selen, miedź i ołów w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia, w obecności wód bogatych w siarczany. ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej (Tombstone, Arizona) współwystępuje z wieloma innymi rzadkimi minerałami wtórnymi, takimi jak: quetzalcoatlit, oboyerit, graemit, xocomecatlit, eztlit, jaszczakit, a także z bardziej pospolitymi minerałami jak kwarc, baryt, galena, chalkopiryt i piryt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania tombstoneitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - historyczny rejon górniczy Tombstone w hrabstwie Cochise, w stanie Arizona w USA. Okazy pochodzą z hałd starych kopalń, takich jak Joe, Grand Central i Toughnut.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał typu "micromount", najwyżej cenione są okazy z wyraźnie uformowanymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe agregaty. Ważny jest dobry kontrast barwny z podłożem (matrycą skalną) oraz bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi minerałami. Wielkość agregatów, mimo że wciąż mikroskopijna, również wpływa na wartość - większe i gęstsze skupienia są bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Jedyne źródło okazów to historyczny rejon górniczy Tombstone w Arizonie (USA). Najlepsze okazy, z których pochodził materiał do badań, zostały zebrane na hałdach kopalni Joe, Grand Central i Toughnut.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i delikatność okazów, czyszczenie mechaniczne jest absolutnie niewskazane. Wszelkie próby użycia szczoteczek, wody czy sprężonego powietrza mogą bezpowrotnie zniszczyć mikroskopijne kryształy. Okazy należy pozostawić w stanie nienaruszonym. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z jakimikolwiek chemikaliami, w tym kwasami i zasadami. Minerał jest prawdopodobnie wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować blaknięcie. Wibracje i wstrząsy mogą prowadzić do wykruszenia delikatnych agregatów. ## Przechowywanie Okazy tombstoneitu powinny być przechowywane wyłącznie w specjalistycznych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności. Pudełko powinno być przechowywane w stabilnym środowisku, z dala od źródeł ciepła i światła.