Tolbachite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup>Cl<sub>2</sub>

Tolbachit to rzadki chlorek miedzi, tworzący tabliczkowe kryształy i agregaty o metalicznym połysku, występujący w środowiskach wulkanicznych.

## Charakterystyka Tolbachit jest rzadkim minerałem z grupy chlorków, chemicznie odpowiadającym chlorkowi miedzi(II). Występuje najczęściej w postaci bardzo małych, cienkich, tabliczkowych kryształów o heksagonalnym zarysie. Kryształy te często tworzą rozetowe lub łuskowate agregaty, a także powłoki i naloty na skałach. Ze względu na swój skład chemiczny, jest blisko spokrewniony z nantokitem (CuCl). ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym do submetalicznego połysku. Jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3, a gęstość waha się między 3,64 a 3,7 g/cm³. Jest minerałem kruchym, o doskonałej łupliwości w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Tolbachit ma charakterystyczną, brązowoczarną do czarnej barwę. W świetle przechodzącym pod mikroskopem może wykazywać odcienie od żółtobrązowego do czerwonobrązowego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – wulkanu Tołbaczyk na Półwyspie Kamczackim w Rosji. Został on opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1982 roku. Odkrycia dokonali rosyjscy mineralodzy L.P. Wiergasowa i S.K. Fiłatow. ## Zastosowania Tolbachit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki i interesujący minerał z unikalnego środowiska wulkanicznego.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
3.64 - 3.7
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Micaceous
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Tolbachit można rozpoznać po jego czarnej lub brązowoczarnej barwie, metalicznym połysku oraz charakterystycznych, cienkich, tabliczkowych kryształach tworzących łuskowate agregaty. Kluczowe jest miejsce występowania – fumarole wulkaniczne. Reakcja na wilgoć (rozpuszczalność) jest również cechą diagnostyczną, choć destrukcyjną. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi ciemnymi minerałami występującymi w fumarolach, takimi jak tenoryt (CuO) czy hematyt (Fe₂O₃). Tenoryt jest zazwyczaj twardszy i nie wykazuje tak wyraźnej tabliczkowej formy kryształów. Hematyt ma czerwonobrunatną rysę, podczas gdy rysa tolbachitu jest czarna. Ostateczne odróżnienie często wymaga analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy tolbachitu są bardzo cienkie, tabliczkowe, o sześciobocznym zarysie. Zwykle występują w postaci drobnych łusek, rozetowych skupień oraz jako cienkie powłoki i naloty na lawie lub tufie wulkanicznym.

Środowisko występowania

## Geneza Tolbachit jest minerałem pochodzenia wulkanicznego. Powstaje w procesie sublimacji z gazów wulkanicznych bogatych w chlor i miedź. Krystalizuje w wysokich temperaturach (powyżej 400°C) w aktywnych fumarolach, osadzając się bezpośrednio na skałach wulkanicznych, takich jak bazalt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi produktami ekshalacji wulkanicznych. Najczęściej towarzyszą mu tenoryt, hematyt, halit, sylwin, melanothallit, a także rzadsze chlorki i siarczany miedzi i ołowiu. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania tolbachitu są fumarole Wielkiej Szczelinowej Erupcji wulkanu Tołbaczyk na Kamczatce w Rosji. Jest to jego lokalizacja typowa. Poza tym odnotowano jego obecność w produktach erupcji wulkanu Wezuwiusz we Włoszech.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe agregaty. Ważny jest kontrast z jasną skałą macierzystą. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, okazy nadające się do oglądania pod powiększeniem (tzw. "micromounts") są standardem. Duże, bogate skupienia są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane i klasyczne okazy pochodzą z wulkanu Tołbaczyk na Kamczatce. Materiał z Wezuwiusza jest również znany, ale okazy z lokalizacji typowej uchodzą za najlepsze na świecie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tolbachitu są niezwykle delikatne i wrażliwe. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce niewskazane. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza do usunięcia luźnych cząstek kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, ponieważ minerał jest w niej rozpuszczalny. ## Czego unikać Bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza, które powodują jego rozkład. Należy chronić go przed wszelkimi chemikaliami, kwasami i środkami czyszczącymi. Jest to minerał kruchy, wrażliwy na wstrząsy i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy tolbachitu muszą być przechowywane w warunkach suchych, najlepiej w szczelnych pojemnikach (tzw. "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć, jak żel krzemionkowy. Należy trzymać je z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego, w stabilnym środowisku.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej