Tin

Wzór chemiczny: Sn

Cyna rodzima to rzadki pierwiastek rodzimy, występujący w postaci niewielkich ziaren i blaszek o charakterystycznym, cynowobiałym kolorze i metalicznym połysku.

## Charakterystyka Cyna rodzima jest naturalnie występującą, krystaliczną formą pierwiastka cyny. W przyrodzie tworzy najczęściej niewielkie, zaokrąglone ziarna, blaszki lub nieregularne bryłki, rzadko przekraczające kilka milimetrów wielkości. Jej wygląd jest typowy dla metalu - ma cynowobiałą barwę, która na świeżej powierzchni jest jasna, lecz z czasem może matowieć. Jest minerałem nieprzezroczystym o silnym, metalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Cyna rodzima jest bardzo miękka, jej twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1.5 do 2, co oznacza, że można ją zarysować paznokciem. Jest jednocześnie bardzo gęsta - jej gęstość to około 7.31 g/cm³, co sprawia, że nawet małe okazy są zaskakująco ciężkie. Jest kowalna i ciągliwa, co oznacza, że pod wpływem uderzenia lub nacisku spłaszcza się, a nie kruszy. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitym, cynowobiałym kolorze. Nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. Powierzchnia okazów może być pokryta ciemniejszym nalotem tlenków w wyniku wietrzenia. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi bezpośrednio od nazwy pierwiastka chemicznego, cyny (łac. *stannum*), znanego ludzkości od starożytności. Jako odrębny minerał, cyna rodzima została opisana po raz pierwszy w Rosji. Za jej lokalizację typową uznaje się rejon rzeki Miass w obwodzie czelabińskim na Uralu. ## Zastosowania Cyna rodzima nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego z powodu swojej ekstremalnej rzadkości. Całe światowe wydobycie cyny pochodzi z rud takich jak kasyteryt. Jej znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Połysk
Metaliczny
Rysa
Szaro-biała
Gęstość
7.31
Łupliwość
Brak
Przełam
Zadziorowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cynę rodzimą można rozpoznać po jej charakterystycznej cynowobiałej barwie, metalicznym połysku, bardzo dużej gęstości i wyjątkowej miękkości (daje się zarysować paznokciem). Jest kowalna, co odróżnia ją od większości kruchych minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Cynę można pomylić z innymi białymi metalami rodzimymi, takimi jak srebro czy platyna. Od srebra rodzimego odróżnia ją nieco inny odcień oraz brak czarnego nalotu siarczków (cyna matowieje, ale nie czernieje jak srebro). Od platyny jest znacznie lżejsza i o wiele bardziej miękka. Od antymonu rodzimego odróżnia ją kowalność - antymon jest kruchy. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Cyna rodzima występuje niemal wyłącznie w formie nieregularnych ziaren, skupień dendrytycznych, blaszek lub zaokrąglonych samorodków w osadach aluwialnych.

Środowisko występowania

## Geneza Cyna rodzima jest minerałem bardzo rzadkim. Powstaje w warunkach silnie redukcyjnych. Spotykana jest w ultrazasadowych kompleksach skał magmowych, w niektórych żyłach hydrotermalnych oraz, najczęściej, w złożach okruchowych (aluwialnych), gdzie gromadzi się dzięki swojej dużej gęstości i odporności chemicznej. ## Asocjacje mineralne W złożach aluwialnych współwystępuje z innymi ciężkimi i odpornymi minerałami, takimi jak platyna rodzima, złoto rodzime, iryd, osm, kasyteryt, magnetyt, ilmenit i chromit. W skałach macierzystych może towarzyszyć minerałom z grupy platyny. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska, z których pochodzą okazy cyny rodzimej, to złoża aluwialne na Uralu w Rosji (rejon rzeki Miass), a także w Kanadzie (obszar rzeki Big Creek w Kolumbii Brytyjskiej) i w Australii (Nowa Południowa Walia).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze widocznymi, ostrokrawędzistymi (choć rzadkimi) formami krystalicznymi lub wyraźnymi skupieniami dendrytycznymi. Wysoko oceniane są również samorodki o znacznej masie. Jak w przypadku większości pierwiastków rodzimych, okazy z potwierdzoną i klasyczną lokalizacją, jak Ural, osiągają wyższe ceny. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z historycznych lokalizacji na Uralu w Rosji oraz z kanadyjskiej Kolumbii Brytyjskiej są najbardziej pożądane na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy cyny rodzimej należy czyścić bardzo ostrożnie ze względu na ich miękkość. Najlepiej używać sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć miękkiego pędzelka i wody destylowanej, a następnie okaz dokładnie osuszyć. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami. Cyna jest bardzo miękka, więc trzeba chronić ją przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może powodować matowienie powierzchni. Należy unikać skrajnych temperatur; poniżej 13.2°C cyna (β) przechodzi w kruchą, proszkową odmianę (α), co jest zjawiskiem znanym jako "zaraza cynowa". ## Przechowywanie Okazy cyny rodzimej najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach klaserowych, aby uniknąć zarysowań i kontaktu z innymi minerałami. Należy zapewnić stabilną temperaturę pokojową i niską wilgotność.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej