Thornasite

Wzór chemiczny: Na<sub>12</sub>Th<sup>4+</sup><sub>3</sub>(Si<sub>8</sub>O<sub>19</sub>)<sub>4</sub>·18H<sub>2</sub>O

Rzadki krzemian sodu i toru, wyróżniający się radioaktywnością i występowaniem w formie drobnych, heksagonalnych kryształów w syenitach nefelinowych.

## Charakterystyka Thornasyt to złożony, uwodniony krzemian sodu i toru, należący do minerałów bardzo rzadkich. Tworzy najczęściej niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym i heksagonalnym zarysie. Występują one pojedynczo, w grupach lub tworzą atrakcyjne, rozetowe agregaty. Zazwyczaj są zbyt małe, by dostrzec je gołym okiem, wymagając powiększenia do obserwacji. ## Właściwości fizyczne Kryształy thornasytu są stosunkowo miękkie, o twardości 4 w skali Mohsa. Połysk jest szklisty, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. Minerał jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego gęstość wynosi około 2,63 g/cm³. Najważniejszą cechą fizyczną jest jego radioaktywność, wynikająca z obecności toru w składzie chemicznym. ## Barwy i odmiany Thornasyt jest zazwyczaj bezbarwny, biały lub przybiera bladożółtawy odcień. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1984 roku przez V.E. Ansella, A.C. Robertsa, A.G. Planta i B.D. Sturmana. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - pierwiastków, które go budują: toru (Thorium), sodu (Natrium) i krzemu (Silicon). Miejscem typowym, z którego pochodził materiał do badań, jest kamieniołom Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Quebecu, w Kanadzie. ## Zastosowania Ze względu na ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci niewielkich kryształów, thornasyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty do perłowego
Rysa
Biała
Gęstość
2.63
Łupliwość
Doskonała według {0001}
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną thornasytu jest jego radioaktywność, którą można łatwo wykryć za pomocą licznika Geigera. W warunkach kolekcjonerskich identyfikację ułatwia heksagonalny pokrój kryształów, często w formie cienkich tabliczek, oraz współwystępowanie z charakterystycznym zespołem minerałów z Mont Saint-Hilaire. Barwa i połysk są cechami pomocniczymi. ## Odróżnianie od podobnych Thornasyt bywa mylony z innymi białymi lub bezbarwnymi minerałami tabliczkowymi występującymi w tej samej paragenezie, takimi jak catapleiit czy gaidonnayit. Od catapleiitu różni się często mniejszą przezroczystością i nieco innym odcieniem. Jednak ostatecznym i jednoznacznym kryterium odróżniającym jest silna radioaktywność thornasytu, której pozbawione są podobne minerały. ## Formy kryształów Thornasyt krystalizuje w formie cienkich do grubych tabliczek o heksagonalnym zarysie. Kryształy często układają się w rozetowe lub wachlarzowate agregaty, a także tworzą niemal równoległe zrosty.

Środowisko występowania

## Geneza Thornasyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach formowania się pegmatytów w obrębie alkalicznych intruzji, głównie syenitów nefelinowych. Występuje w miarolitycznych kawernach i niewielkich pustkach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie wielu innych rzadkich minerałów alkalicznych. Do najczęstszych asocjacji należą: egiryn, albit, analcym, ancylit-(Ce), catapleiit, eudialit, lorenzenit, mikroklin, nefelin oraz sérandyt. ## Lokalizacje Thornasyt jest minerałem ekstremalnie rzadkim, znanym zaledwie z kilku miejsc na świecie. Najważniejszym i najbardziej znanym stanowiskiem, będącym jednocześnie lokalizacją typową, jest kamieniołom Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada). Inne potwierdzone wystąpienia to masywy alkaliczne Chibin i Łowoziera na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska thornasytu jest determinowana przez jego ekstremalną rzadkość. Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, zwłaszcza te tworzące estetyczne, rozetowe agregaty. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - każdy okaz z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów jest uważany za wyjątkowy. Atrakcyjność podnosi umiejscowienie na kontrastującej matrycy skalnej oraz asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z miejsca odkrycia - Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. To stamtąd pochodzą największe i najlepiej wykształcone kryształy tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy thornasytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, najlepiej mechanicznie, używając miękkiego pędzelka lub wydmuchując zanieczyszczenia sprężonym powietrzem. Ze względu na jego miękkość, należy unikać twardych narzędzi. Kontakt z wodą, zwłaszcza z detergentami, nie jest wskazany. ## Czego unikać Najważniejszą kwestią jest radioaktywność minerału. Należy unikać długotrwałego kontaktu i przechowywania okazów w bezpośrednim otoczeniu (np. na biurku czy w sypialni). Należy unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy uszkodzeniu próbki. Po każdym kontakcie z minerałem zaleca się umycie rąk. Minerał jest też wrażliwy na wstrząsy i uderzenia. ## Przechowywanie Okazy thornasytu muszą być przechowywane w wyraźnie oznakowanych pojemnikach, z informacją o radioaktywności. Zaleca się trzymanie ich w miejscach dobrze wentylowanych, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu (zaczernieniu) na skutek promieniowania (np. kwarcu dymnego, topazu). Najlepiej przechowywać je w specjalistycznych pudełkach lub w części kolekcji przeznaczonej na minerały radioaktywne.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej