Thoriopyrochlore

Wzór chemiczny: (Ca,Th,Na,Ce,&#9744;)<sub>2</sub>(Nb,Zr,Ti,Fe)<sub>2</sub>(O,OH,F)<sub>7</sub>

Toriopirochlor to rzadki minerał z grupy pirochloru, wyróżniający się znaczną zawartością toru i niobu.

## Charakterystyka Toriopirochlor jest złożonym tlenkiem z supergrupy pirochloru, zawierającym tor, wapń i niob jako główne składniki. Występuje w formie niewielkich, dobrze wykształconych, ośmiościennych kryształów, a także w postaci skupień ziarnistych i nieregularnych mas. Jego kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów wielkości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5.5 w skali Mohsa. Ma połysk od szklistego do żywicznego, a na zwietrzałych powierzchniach staje się matowy lub ziemisty. Jest kruchy, z nierównym lub muszlowym przełamem. Ze względu na zawartość toru, toriopirochlor jest minerałem promieniotwórczym. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykany jest w odcieniach brązu, od żółtobrązowego przez czerwonobrązowy aż do niemal czarnego. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, jedynie na cienkich krawędziach bywa przeświecający. Nie wyróżnia się jego specyficznych odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1977 roku przez Ernesta H. Nickela, nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji toru (thorium) - oraz do przynależności do grupy pirochloru (pyrochlore). Został uznany przez IMA jako odrębny gatunek mineralny, jednak w 2010 roku jego status został zmieniony i obecnie jest klasyfikowany jako odmiana pirochloru bogata w tor. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, toriopirochlor nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich, systematycznych oraz minerałach pierwiastków promieniotwórczych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5.5
Połysk
Żywiczny do szklistego
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
4.1-5.1
Łupliwość
Niewyraźna wg {111}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest jego występowanie w charakterystycznych środowiskach geologicznych (karbonatyty, pegmatyty nefelinowo-syenitowe), regularny, ośmiościenny pokrój kryształów, brązowa barwa, żywiczny połysk oraz wysoka gęstość. Najważniejszą cechą, możliwą do zweryfikowania za pomocą licznika Geigera, jest jego radioaktywność. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy pirochloru (np. pirochlorem, mikrolitem) oraz z cyrkonem, monacytem czy ksenotymem. Odróżnienie od innych pirochlorów wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS). Od cyrkonu różni się niższą twardością i regularnym układem krystalograficznym. Monacyt i ksenotym krystalizują w innych układach i mają odmienne formy kryształów. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej proste, ostre ośmiościany {111}. Rzadziej spotyka się sześciany lub formy będące kombinacją sześcianu i ośmiościanu. Występuje także w formie skupień ziarnistych lub nieregularnych bryłek.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał magmowy, krystalizujący w późnych stadiach dyferencjacji w skałach niedosyconych krzemionką. Powstaje głównie w karbonatytach oraz w pegmatytach związanych z nefelinowymi syenitami. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z takimi minerałami jak egiryn, nefelin, albit, mikroklin, kalcyt, dolomit, apatyt, cyrkon, magnetyt oraz inne minerały z grupy pirochloru. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału to kompleksy karbonatytowe i alkaliczne. Znaczące okazy pochodzą z półwyspu Kola w Rosji (masyw Chibiny i Łowoziero), kompleksu Oka w Quebecu (Kanada), a także z różnych stanowisk w Norwegii (rejon Langesundsfjorden) i Brazylii (Araxá, Minas Gerais).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami o regularnym, ośmiościennym kształcie. Pożądane są kryształy o intensywnej, czerwonobrązowej barwie i wyraźnym połysku. Wysoko oceniane są również okazy, gdzie kryształy toriopirochloru są estetycznie osadzone na kontrastującej matrycy skalnej, np. na białym kalcycie lub alicie. ## Popularne stanowiska Za najlepsze dla tego minerału uważa się lokalizacje w Kanadzie (Oka, Quebec), skąd pochodzą klasyczne, dobrze wykształcone kryształy. Wysokiej jakości okazy znajdowane są również w Norwegii oraz na Półwyspie Kola w Rosji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Jako minerał metamiktyczny (o zniszczonej strukturze krystalicznej w wyniku promieniowania), może być kruchy i wrażliwy na zmiany temperatury oraz wstrząsy. Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych. Ze względu na radioaktywność, należy ograniczyć bezpośredni, długotrwały kontakt i myć ręce po każdej styczności z okazem. ## Przechowywanie Okazy toriopirochloru powinny być przechowywane w osobnych, szczelnych pojemnikach (np. typu "perky box"), z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie (np. niektóre topazy, kwarce). Należy przechowywać go w miejscu suchym, o stabilnej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i poza zasięgiem dzieci.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej