Thorianite
Wzór chemiczny: Th<sup>4+</sup>O<sub>2</sub>
Torianit to rzadki, silnie radioaktywny minerał z grupy tlenków, będący głównym źródłem toru i zawierający znaczne ilości uranu.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6.5 - 7
- Połysk
- Półmetaliczny, Smolisty, Żywiczny
- Rysa
- Czarna, Szara, Zielonawoczarna
- Gęstość
- 9.7
- Łupliwość
- Niedoskonała wg {100}
- Przełam
- Podmuszlowy do nierównego
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty
- Układ krystaliczny
- Regularny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną torianitu jest jego ekstremalnie wysoka radioaktywność, łatwo wykrywalna za pomocą licznika Geigera. Inne cechy to bardzo duża gęstość (okaz jest zaskakująco ciężki jak na swój rozmiar), sześcienna forma kryształów, czarna barwa oraz smolisty lub żywiczny połysk na świeżym przełamie. ## Odróżnianie od podobnych Torianit można pomylić z **uraninitem**, z którym tworzy roztwór stały. Czysty torianit jest cięższy od czystego uraninitu, ale rozróżnienie pośrednich ogniw wymaga analizy chemicznej. Od innych czarnych, ciężkich minerałów, jak magnetyt, odróżnia go brak magnetyzmu i znacznie wyższa radioaktywność. Od galeny różni się twardością (galena jest znacznie bardziej miękka) i formą kryształów (galena ma doskonałą łupliwość). ## Formy kryształów Torianit krystalizuje w układzie regularnym, najczęściej tworząc pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy o formie sześcianu. Kryształy często mają zaokrąglone lub skorodowane krawędzie. Rzadziej występują formy ośmiościenne lub kombinacje tych form. W osadach rzecznych występuje w postaci obtoczonych, ciężkich ziaren.
Środowisko występowania
## Geneza Torianit jest minerałem wysokotemperaturowym. Pierwotnie krystalizuje w pegmatytach, skarnach kontaktowych oraz w żyłach hydrotermalnych związanych z intruzjami skał alkalicznych i karbonatytów. Ze względu na swoją twardość i dużą gęstość jest odporny na wietrzenie, dzięki czemu koncentruje się w złożach okruchowych (aluwialnych), takich jak piaski i żwiry rzeczne, często razem z innymi ciężkimi minerałami (tzw. minerały ciężkie). ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z torianitem w jego pierwotnych lokalizacjach są m.in. diopsyd, flogopit, cyrkon, toryt, uraninit, monacyt, grafit i kalcyt. W złożach aluwialnych towarzyszą mu cyrkon, ilmenit, rutyl, monacyt, granaty oraz spinele. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i komercyjne złoża torianitu, z których pochodzą najlepiej wykształcone kryształy, znajdują się na Sri Lance, szczególnie w prowincjach Sabaragamuwa i Centralnej. Znaczące wystąpienia znane są również z regionu Anosy i Betroka na Madagaskarze. W Kanadzie piękne kryształy znajdowano w okolicach Bancroft w Ontario oraz w prowincji Quebec. Inne znane lokalizacje to Rosja (Półwysep Kolski) i Stany Zjednoczone (Alaska, Montana).
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o sześciennej formie i silnym połysku. Duże znaczenie ma rozmiar kryształu - okazy przekraczające 1 cm są już uważane za znaczące. Ceni się również okazy na matrycy skalnej, choć są one znacznie rzadsze niż luźne kryształy z osadów aluwialnych. Ze względu na naturę minerału, czystość i przezroczystość nie są kryteriami oceny. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej pożądane okazy torianitu, uznawane za światowy standard dla tego minerału, pochodzą ze Sri Lanki. Duże i dobrze uformowane kryształy z Madagaskaru również są wysoko cenione na rynku kolekcjonerskim. Okazy z Bancroft w Kanadzie są klasykami znanymi w wielu kolekcjach.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Czyszczenie okazów torianitu generalnie nie jest zalecane ze względu na jego radioaktywność. Jeśli jest to absolutnie konieczne, należy używać wyłącznie suchej, miękkiej szczoteczki do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. Podczas czyszczenia należy nosić rękawiczki i maskę przeciwpyłową, aby uniknąć wdychania pyłu. ## Czego unikać Minerał ten jest silnie radioaktywny. Należy bezwzględnie unikać długotrwałej ekspozycji, trzymania go blisko ciała oraz wdychania lub połykania jego cząstek. Nie należy go podgrzewać ani poddawać działaniu kwasów. Okazy metamiktyczne (o zniszczonej strukturze krystalicznej w wyniku promieniowania) są szczególnie kruche i podatne na rozpad. ## Przechowywanie Torianit musi być przechowywany z zachowaniem najwyższych środków ostrożności. Należy go trzymać w specjalistycznym, ołowianym pojemniku, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i salonów. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony symbolem promieniowania jonizującego. Należy go izolować od innych minerałów, które mogą być wrażliwe na promieniowanie (np. kwarc dymny, fluoryt), aby nie indukować w nich zmian barwy lub uszkodzeń struktury.