Thomsenolite

Wzór chemiczny: NaCaAlF<sub>6</sub>·H<sub>2</sub>O

Thomsenolit to rzadki uwodniony fluorek sodu, wapnia i glinu, tworzący pryzmatyczne kryształy, powstający w wyniku przeobrażenia kriolitu.

## Charakterystyka Thomsenolit jest minerałem z grupy halogenków, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fluorek glinu, sodu i wapnia. Występuje najczęściej w postaci dobrze wykształconych, pryzmatycznych kryształów o kwadratowym lub prostokątnym przekroju, zakończonych płaskimi ścianami. Kryształy te często tworzą promieniste lub wachlarzowate agregaty, a także naloty i szczotki krystaliczne. Jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku przemian innych minerałów fluorkowych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Charakteryzuje się szklistym połyskiem, który na doskonałych powierzchniach łupliwości może przechodzić w perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 2,93-3,00 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Thomsenolit jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Rzadziej spotykane są okazy o delikatnym zabarwieniu żółtawym, czerwonawym lub brązowawym, co jest zwykle spowodowane domieszkami innych minerałów. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1868 roku przez amerykańskiego mineraloga Jamesa Dwighta Danę, upamiętnia duńskiego chemika Hansa Petera Jørgena Juliusa Thomsena (1826-1909). Thomsen zasłynął z kompleksowych badań nad chemią i mineralogią złoża kriolitu w Ivittuut na Grenlandii, skąd pochodzą pierwsze opisane okazy thomsenolitu. ## Zastosowania Thomsenolit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów oraz naukowców badających paragenezy fluorkowe.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous, Pearly on cleavages
Rysa
White
Gęstość
2.93-3.00
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven to Subconchoidal
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne thomsenolitu to jego niska twardość (2 w skali Mohsa), doskonała łupliwość w jednym kierunku, pryzmatyczna forma kryształów oraz charakterystyczne paragenezy. Występuje niemal wyłącznie w asocjacji z kriolitem i innymi rzadkimi fluorkami. Połysk szklisty do perłowego na płaszczyznach łupliwości jest również pomocną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Thomsenolit jest najczęściej mylony ze swoim dimorfem - pachnolitem. Minerały te mają identyczny skład chemiczny, ale różnią się układem krystalograficznym. Pewne rozróżnienie często wymaga analizy rentgenowskiej (XRD). Wizualnie, kryształy thomsenolitu bywają lepiej wykształcone i bardziej pryzmatyczne, podczas gdy pachnolit częściej tworzy igiełkowe lub włókniste agregaty. Można go również pomylić z kriolitem, który krystalizuje w układzie jednoskośnym (pseudo-regularnym) i ma nieco inne właściwości optyczne. ## Formy kryształów Thomsenolit krystalizuje w układzie jednoskośnym, tworząc krótkie lub wydłużone kryształy pryzmatyczne. Często występują w postaci promienistych lub wachlarzowatych agregatów, a także jako naloty i szczotki krystaliczne na innych minerałach, głównie na kriolicie.

Środowisko występowania

## Geneza Thomsenolit jest minerałem wtórnym, typowym dla stref utleniania złóż kriolitu. Powstaje w wyniku działalności roztworów hydrotermalnych bogatych w wapń, które reagują z pierwotnym kriolitem w obrębie pegmatytów granitowych lub sjenitowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłym towarzystwie innych rzadkich fluorków. Jego najczęstszymi asocjacjami są kriolit, pachnolit (jego dimorf), ralstonit, chiolit, selait, a także fluoryt, topaz, syderyt i galena. ## Lokalizacje Historycznie najważniejszym i typowym miejscem występowania było złoże kriolitu w Ivittuut (Ivigtut) na Grenlandii, które jest już wyczerpane. To stamtąd pochodzą najlepsze na świecie okazy. Thomsenolit znajdowano również w rejonie Pikes Peak w hrabstwie El Paso, Kolorado, USA, oraz w Górach Ilmeńskich na Uralu w Rosji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy thomsenolitu charakteryzują się ostro zakończonymi, przezroczystymi i dobrze wykształconymi kryształami. Szczególnie poszukiwane są promieniste agregaty o estetycznym układzie lub pojedyncze, duże kryształy. Wartość okazu podnosi jego asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z paragenezy kriolitowej, zwłaszcza jeśli jest osadzony na kontrastującym podłożu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne złoże w Ivittuut na Grenlandii. Okazy stamtąd, często w asocjacji z kriolitem i pachnolitem, są standardem dla tego minerału. Cenione są również okazy pochodzące z pegmatytów w rejonie Pikes Peak w Kolorado, USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Thomsenolit jest bardzo miękki i delikatny. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Minerał jest wrażliwy na wodę, dlatego należy unikać czyszczenia na mokro. W razie konieczności można bardzo ostrożnie przetrzeć okaz szmatką minimalnie zwilżoną wodą destylowaną i natychmiast go osuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Ze względu na niską twardość (2 w skali Mohsa) jest niezwykle podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Nie należy go myć w myjkach ultradźwiękowych. Przechowywanie w wilgotnych warunkach może prowadzić do jego powolnego rozkładu. ## Przechowywanie Okazy thomsenolitu należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć kontaktu z twardszymi minerałami. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach, z dala od kurzu, wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej