Thermonatrite

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>·H<sub>2</sub>O

Termonatryt to uwodniony węglan sodu, tworzący białe, proszkowe naloty i skorupy w suchych środowiskach alkalicznych.

## Charakterystyka Termonatryt jest minerałem z grupy węglanów, chemicznie uwodnionym węglanem sodu. Występuje zazwyczaj w postaci sypkich, proszkowych lub ziemistych nalotów, a także kruchych skorup i naskorupień. Rzadziej tworzy drobne, listewkowe lub igiełkowe kryształy, które mogą formować promieniste agregaty. Jest minerałem niestabilnym w warunkach niskiej wilgotności, łatwo tracąc wodę i przechodząc w bezwodny węglan sodu (natryt). ## Właściwości fizyczne Termonatryt jest bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1-1.5. Jego kryształy, choć rzadkie, wykazują połysk szklisty do jedwabistego, podczas gdy agregaty są zazwyczaj matowe lub ziemiste. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na swoją porowatą naturę, jego gęstość jest trudna do precyzyjnego zmierzenia, ale dla kryształów wynosi około 2.25 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie szarawe lub żółtawe. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa termonatryt została nadana w 1845 roku przez Wilhelma von Haidingera. Nawiązuje ona do składu chemicznego (podobieństwo do natronu) oraz faktu, że minerał ten powstaje w wyniku termicznego (przez ogrzanie lub wysuszenie) odwodnienia natronu (Na₂CO₃·10H₂O). Minerał był jednak znany i wykorzystywany znacznie wcześniej, jako jeden ze składników naturalnej sody w starożytnym Egipcie.

Właściwości

Twardość Mohsa
1-1.5
Barwa
Colourless to grey or yellow, white
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.255
Łupliwość
On {100}, difficult.
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne termonatrytu to jego występowanie w formie białych, proszkowych lub ziemistych nalotów w suchych, alkalicznych środowiskach. Jest bardzo miękki, lekki i łatwo rozpuszczalny w wodzie. Charakterystyczne jest również silne burzenie w kontakcie z rozcieńczonym kwasem solnym. ## Odróżnianie od podobnych Termonatryt można pomylić z innymi podobnie wyglądającymi węglanami i siarczanami, takimi jak natron, trona, nahcolit czy tenardyt. - **Natron (Na₂CO₃·10H₂O)** jest znacznie bardziej uwodniony i zazwyczaj tworzy większe, szkliste kryształy; jest stabilny w bardziej wilgotnych warunkach. - **Trona (Na₃(CO₃)(HCO₃)·2H₂O)** ma inny skład i często tworzy większe, listewkowe kryształy. - **Nahcolit (NaHCO₃)** jest twardszy (2.5 w skali Mohsa). - **Tenardyt (Na₂SO₄)** jest siarczanem, nie burzy z kwasami i ma słonogorzki smak, podczas gdy termonatryt ma smak alkaliczny. ## Formy kryształów Termonatryt krystalizuje w układzie rombowym. Najczęściej spotykany jest w postaci mikrokrystalicznych, proszkowych lub ziemistych agregatów, a także skorup i wykwitów. Rzadko obserwuje się dobrze wykształcone, drobne kryształy o pokroju listewkowym lub igiełkowym.

Środowisko występowania

## Geneza Termonatryt jest minerałem ewaporatowym. Powstaje w wyniku odparowania słonych, alkalicznych jezior i gleb w suchym, pustynnym lub półpustynnym klimacie. Tworzy się również jako produkt dehydratacji (odwodnienia) natronu pod wpływem wzrostu temperatury lub spadku wilgotności powietrza. Może także powstawać jako produkt ekshalacji wulkanicznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi ewaporatami sodowymi, takimi jak natron, trona, halit, tenardyt, nahcolit, a także z kalcytem i dolomitem. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia termonatrytu odnotowano w wielu miejscach na świecie, głównie na obszarach pustynnych i w suchych dolinach ryftowych. Ważniejsze lokalizacje to m.in. alkaliczne jeziora w Egipcie (Wadi El Natrun), Czadzie (Jezioro Czad), Kenii i Tanzanii (np. przy jeziorze Natron), a także w Stanach Zjednoczonych (Kalifornia, Nevada, Wyoming), na Węgrzech, w Boliwii oraz we Włoszech w pobliżu Wezuwiusza jako produkt działalności wulkanicznej.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Okazy termonatrytu rzadko są celem kolekcjonerów ze względu na ich niestabilność i mało efektowny wygląd. Najbardziej pożądane są rzadko spotykane, dobrze wykształcone, choć wciąż niewielkie, grupy kryształów listewkowych lub igiełkowych. Wartość ma również udokumentowana parageneza z innymi rzadkimi ewaporatami. Ze względu na trudności w przechowywaniu, jest to minerał głównie dla wyspecjalizowanych kolekcji systematycznych. ## Popularne stanowiska Do klasycznych i cenionych lokalizacji, z których pochodzą okazy referencyjne, należą suche jeziora w Kalifornii (np. Searles Lake, Owens Lake) i Nevadzie (USA) oraz okolice Wezuwiusza we Włoszech, gdzie występuje jako produkt sublimacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Termonatryt jest bardzo delikatny i rozpuszczalny w wodzie. Nie należy go czyścić na mokro. Dopuszczalne jest jedynie bardzo ostrożne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia suchego powietrza pod niskim ciśnieniem. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, które go rozpuszczą. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności - w wilgotnym powietrzu może absorbować wodę i przekształcać się w natron, a w bardzo suchym tracić wodę, stając się proszkiem. Należy chronić go przed kwasami, które powodują jego gwałtowne burzenie z wydzieleniem dwutlenku węgla. ## Przechowywanie Okazy termonarytu wymagają przechowywania w szczelnych, suchych pojemnikach, najlepiej z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym), aby zapewnić stabilne warunki. Należy trzymać je z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej