Thaumasite
Wzór chemiczny: Ca<sub>3</sub>Si(OH)<sub>6</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)(CO<sub>3</sub>)·12H<sub>2</sub>O
Thaumasyt to złożony uwodniony siarczan, węglan i krzemian wapnia, tworzący charakterystyczne, igiełkowe kryształy o białej barwie.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3.5
- Połysk
- Szklisty
- Rysa
- Biała
- Gęstość
- 1.88
- Łupliwość
- Dobra na {1010}, słaba na {0001}
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Przezroczysty do przeświecającego
- Układ krystaliczny
- Heksagonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Thaumasyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie - białych, filcowatych lub promienistych skupieniach bardzo drobnych, igiełkowych kryształów. Jest bardzo miękki, lekki i kruchy. Charakterystyczną cechą jest jego reakcja z kwasami - rozpuszcza się z pienieniem (wydzielanie dwutlenku węgla). ## Odróżnianie od podobnych Thaumasyt bywa mylony z innymi minerałami o włóknistym pokroju, takimi jak kalcyt, aragonit, natrolit czy mezolit. Od włóknistych zeolitów (natrolit, mezolit) odróżnia go niższa twardość i reakcja z kwasem. Od kalcytu i aragonitu, które również reagują z kwasami, odróżnia go wyraźnie niższa twardość oraz igiełkowy, a nie pryzmatyczny czy tabliczkowy, charakter kryształów. ## Formy kryształów Kryształy thaumasytu są heksagonalne, o pokroju smukłych, wydłużonych igieł i słupków. Prawie zawsze występują w postaci gęstych, splątanych agregatów włóknistych, promienistych rozet lub naskupień przypominających watę.
Środowisko występowania
## Geneza Thaumasyt jest minerałem niskotemperaturowym, powstającym w wyniku procesów hydrotermalnych lub metamorfizmu kontaktowego. Tworzy się w pustkach i szczelinach w skałach bogatych w wapń, takich jak skarny, zmetamorfizowane wapienie i marmury, a także w skałach wulkanicznych (bazalty, tufy), gdzie dochodzi do reakcji między roztworami bogatymi w siarczany i węglany a minerałami krzemianowymi. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami z grupy zeolitów (np. analcym, apofyllit, stilbit), kalcytem, dolomitem, gipsem, anhydrytem, pirytem oraz minerałami z grupy ettringitu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie, z których pochodzą klasyczne okazy, to kopalnie w Långban i Åre w Szwecji (miejsce odkrycia). W USA piękne, igiełkowe agregaty znajdowano w Paterson i West Paterson w stanie New Jersey. Inne znane lokalizacje to góry Harzu w Niemczech, kompleks wulkaniczny Monte Somma-Wezuwiusz we Włoszech oraz liczne stanowiska w Republice Południowej Afryki, zwłaszcza w kopalniach N'Chwaning i Wessels w rejonie Kuruman, gdzie występuje w formie dużych, białych kulistych agregatów.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi agregatami igiełkowych kryształów, tworzącymi estetyczne "jeżyki" lub "kule" na kontrastującej matrycy skalnej. Ważna jest czystość (śnieżnobiała barwa) i brak uszkodzeń delikatnych kryształów. Duże, gęste skupienia z Paterson (USA) lub kuliste agregaty z kopalń Kalahari (RPA) należą do najbardziej poszukiwanych. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z kamieniołomów w rejonie Paterson w New Jersey (USA), gdzie thaumasyt tworzył spektakularne, białe naskupienia na bazalcie. Drugim słynnym źródłem są kopalnie manganu na pustyni Kalahari w RPA (N'Chwaning, Wessels), skąd pochodzą duże, kuliste agregaty. Historyczne znaczenie mają również szwedzkie lokalizacje w Långban i Åre.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy thaumasytu są niezwykle delikatne i kruche. Należy je czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą, zwłaszcza ciepłą, może prowadzić do rozpuszczenia lub uszkodzenia minerału. Używanie szczoteczek jest wysoce niewskazane z powodu ryzyka połamania igiełkowych kryształów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami, które gwałtownie go rozkładają z wydzieleniem CO₂. Minerał jest wrażliwy na podwyższoną temperaturę, która może spowodować jego odwodnienie i zniszczenie. Należy chronić go przed wstrząsami i wibracjami. ## Przechowywanie Okazy thaumasytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub gablotkach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Ze względu na jego kruchość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.