Thalliumpharmacosiderite

Wzór chemiczny: Tl<sup>1+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>4</sub>[(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>4</sub>]·4H<sub>2</sub>O

Bardzo rzadki minerał z grupy farmakosyderytu, będący uwodnionym arsenianem talu i żelaza, tworzący mikroskopijne sześcienne kryształy.

## Charakterystyka Tallofarmakosyderyt to talowy analog farmakosyderytu, należący do tej samej grupy minerałów. Jest uwodnionym arsenianem żelaza i talu. Występuje w postaci bardzo małych, dobrze wykształconych sześciennych kryształów, których wielkość rzadko przekracza 0,2 mm. Kryształy te tworzą niekiedy niewielkie, druzowate skupienia na powierzchni skały macierzystej. Jego wygląd jest charakterystyczny dla minerałów z grupy farmakosyderytu, jednak ze względu na mikroskopijne rozmiary okazów, do jego obserwacji niezbędne jest powiększenie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się diamentowym połyskiem, co nadaje jego kryształom żywy wygląd mimo niewielkich rozmiarów. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość, obliczona na podstawie składu chemicznego i struktury, wynosi 3,35 g/cm³. Twardość nie została dokładnie zmierzona ze względu na małe rozmiary kryształów. ## Barwy i odmiany Tallofarmakosyderyt występuje w odcieniach od zielonkawożółtego do żółtego. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji talu (łac. *thallium*) - oraz do jego strukturalnego podobieństwa do farmakosyderytu. Został on oficjalnie uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2012 roku. Opisany został przez zespół mineralogów: Jakuba Plášila, Jiříego Sejkorę, Jiříego Čejkę, Radka Škodę i Vladimíra Goliáša. Miejscem typowym jest złoże Allchar w Macedonii Północnej. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, tallofarmakosyderyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, będąc obiektem zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów mikroskopowych (tzw. mikromountów).

Właściwości

Połysk
Adamantine
Rysa
Pale yellow
Gęstość
3.35
Łupliwość
Indistinct on {001}
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji tallofarmakosyderytu są jego charakterystyczna forma sześciennych kryształów, zielonkawożółta barwa, diamentowy połysk oraz, przede wszystkim, miejsce występowania. Znalezienie minerału o tych cechach w złożu Allchar silnie sugeruje, że może to być tallofarmakosyderyt. ## Odróżnianie od podobnych Wizualne odróżnienie tallofarmakosyderytu od innych minerałów z grupy farmakosyderytu (np. farmakosyderytu, barytofarmakosyderytu) jest niemożliwe bez zaawansowanych badań. Pewną identyfikację zapewnia jedynie analiza chemiczna, np. z użyciem mikrosondy elektronowej (EDS/WDS), która potwierdzi obecność talu jako pierwiastka dominującego w odpowiedniej pozycji strukturalnej. ## Formy kryształów Tworzy wyłącznie proste, pojedyncze kryształy o formie sześcianu. Kryształy te mogą występować pojedynczo lub tworzyć niewielkie, naskorupiające skupienia i druzy.

Środowisko występowania

## Geneza Tallofarmakosyderyt jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefie utleniania niskotemperaturowych, hydrotermalnych złóż polimetalicznych bogatych w arsen, antymon i tal. ## Asocjacje mineralne W miejscu typowym (Allchar) występuje w towarzystwie innych, często rzadkich minerałów zawierających tal. Do jego najczęstszych asocjacji należą lorandyt, orpiment, realgar, baryt, kwarc i kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznie pierwszym miejscem występowania tallofarmakosyderytu jest złoże Allchar, w pobliżu miejscowości Majdan, w gminie Kawadarci w Macedonii Północnej. Jest to jedyna lokalizacja, z której pochodzą dobrze udokumentowane okazy tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów tallofarmakosyderytu, które są wyłącznie mikrominerałami, ocenia się na podstawie kilku kryteriów. Najwyżej cenione są próbki z ostrymi, dobrze wykształconymi, nieuszkodzonymi sześciennymi kryształami. Ważna jest również intensywność i czystość barwy oraz bogactwo okazu, czyli liczba kryształów na danej powierzchni. Dodatkowym atutem jest asocjacja z innymi rzadkimi minerałami talu, takimi jak lorandyt. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów jedynym liczącym się źródłem pozyskania okazów jest miejsce typowe - złoże Allchar w Macedonii Północnej. Okazy z tej lokalizacji są standardem dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tallofarmakosyderytu składają się z mikroskopijnych i kruchych kryształów, dlatego należy unikać czyszczenia mechanicznego, w tym za pomocą szczoteczek. Kurz można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą gruszki fotograficznej lub puszki ze sprężonym powietrzem, trzymanej w odpowiedniej odległości. Nie zaleca się czyszczenia w wodzie ani ultradźwiękami. ## Czego unikać Minerał jest związkiem talu i arsenu, co czyni go toksycznym. Należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, a po każdej styczności z okazem dokładnie umyć ręce. Kategorycznie zabrania się spożywania i wdychania pyłu. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, która mogłaby uszkodzić jego uwodnioną strukturę, oraz przed kontaktem z kwasami i innymi chemikaliami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów wyłącznie w specjalistycznych, szczelnie zamykanych pudełkach na mikrominerały (tzw. micromount box). Pudełko powinno być wyraźnie oznaczone nazwą minerału i informacją o jego toksyczności. Chronić przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej