Thalliomelane

Wzór chemiczny: Tl¹⁺Mn⁴⁺₇.₅Cu²⁺₀.₅O₁₆

Taliomelan to rzadki tlenek manganu i talu, wyróżniający się czarną barwą i występowaniem w formie drobnych, promienistych agregatów.

## Charakterystyka Taliomelan jest minerałem z grupy tlenków, należącym do hollandytowej podgrupy kryptomelanu. Tworzy bardzo drobne, igiełkowe lub włókniste kryształy, które zazwyczaj układają się w promieniste lub sferulityczne agregaty. Ze względu na rozmiar kryształów, jego makroskopowe cechy są trudne do zaobserwowania bez powiększenia. Jest czarny i nieprzezroczysty, o metalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na włóknistą naturę i niewielkie rozmiary kryształów, dokładne określenie twardości jest niemożliwe. Minerał wykazuje metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 5.15 g/cm³. ## Historia i nazwa Nazwa taliomelanu (ang. Thalliomelane) nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności talu (Thallium) oraz jego przynależności do grupy kryptomelanu (melane). Został opisany po raz pierwszy przez S. V. Soboleva, V. A. Boronikhina, T. I. Golovanova, V. S. Lebedeva i V. V. Korovushkina w 1983 roku na podstawie materiału z syberyjskiej platformy na terenie Rosji. Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne (IMA) zatwierdziło go jako nowy minerał w tym samym roku (IMA1983-043).

Właściwości

Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 5.285
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Makroskopowo taliomelan jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych czarnych, włóknistych tlenków manganu, takich jak kryptomelan, hollandyt czy manjiroit. Jego cechą charakterystyczną są promieniste agregaty drobnych, igiełkowych kryształów. Pewna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu potwierdzenia obecności talu, miedzi i manganu. ## Odróżnianie od podobnych Od innych minerałów z grupy kryptomelanu (hollandytu, kryptomelanu, manjiroitu) odróżnia go obecność talu jako dominującego kationu w określonej pozycji strukturalnej. Wizualnie są one identyczne. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy bardzo drobne, igiełkowe lub włókniste kryształy o długości do 0.1 mm. Kryształy te agregują w formy promieniste, sferulityczne lub tworzą skupienia przypominające filc.

Środowisko występowania

## Geneza Taliomelan jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w strefach utleniania złóż polimetalicznych, gdzie dochodzi do koncentracji manganu i talu w warunkach niskich temperatur. Występuje w żyłach kalcytowych przecinających skały wulkaniczne. ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej (platforma syberyjska) taliomelan współwystępuje z kalcytem, kwarcem, miedzią rodzimą, tenorytem, malachitem, azurytem oraz innymi tlenkami manganu z grupy kryptomelanu. ## Lokalizacje Jedyną potwierdzoną i opisaną lokalizacją występowania taliomelanu jest jego miejsce odkrycia - niezidentyfikowane bliżej miejsce na platformie syberyjskiej w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Taliomelan jest minerałem o znaczeniu wyłącznie naukowym i systematycznym. Nie tworzy okazów atrakcyjnych dla typowego kolekcjonera. Jego wartość polega na rzadkości i byciu przedstawicielem nietypowego składu chemicznego. Najlepsze okazy to te, które mają dobrze wykształcone, widoczne pod powiększeniem promieniste agregaty na kontrastującym tle (np. na kalcycie) i pochodzą z lokalizacji typowej, z potwierdzoną analitycznie tożsamością.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy taliomelanu, ze względu na ich delikatną, włóknistą budowę, powinny być czyszczone z najwyższą ostrożnością. Najbezpieczniej jest używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą lub szczoteczkami może bezpowrotnie uszkodzić drobne agregaty. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich chemikaliów, w tym kwasów i detergentów. Minerał jest wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne, dlatego należy chronić go przed uderzeniami, zarysowaniami i wibracjami. Nie należy go poddawać czyszczeniu ultradźwiękowemu. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami fizycznymi. Ekspozycja powinna odbywać się w stabilnych warunkach, z dala od miejsc o dużym natężeniu ruchu.