Tetradymite

Wzór chemiczny: Bi³⁺₂Te²⁻₂S²⁻

Telluryd siarczku bizmutu, tworzący charakterystyczne, blaszkowate kryształy o metalicznym połysku, często spotykany w żyłach hydrotermalnych.

## Charakterystyka Tetradymit jest minerałem z grupy siarczków, a dokładniej tellurydem siarczku bizmutu. Jego nazwa nawiązuje do częstego występowania w formie kryształów bliźniaczych, złożonych z czterech osobników. Tworzy niedoskonałe kryształy o pokroju tabliczkowym lub słupkowym, często z trójkątnymi zarysami na powierzchniach bazalnych. Zazwyczaj występuje w postaci skupień blaszkowatych, ziarnistych lub wrosłych mas. Jest nieprzezroczysty, o metalicznym połysku i stalowoszarej lub ołowianoszarej barwie, niekiedy z żółtawym lub tęczowym nalotem. ## Właściwości fizyczne Tetradymit jest minerałem bardzo miękkim, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1.5-2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest przy tym dość gęsty - jego gęstość właściwa waha się od 7.2 do 7.3 g/cm³. Charakteryzuje się doskonałą łupliwością w jednym kierunku, co sprawia, że łatwo dzieli się na cienkie, lekko giętkie blaszki. Jest nieelastyczny, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma zazwyczaj stalowoszarą do ołowianoszarej barwę. Na zwietrzałych powierzchniach może pojawiać się matowy, żółtawy lub tęczowy nalot. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa tetradymit, nadana w 1831 roku przez austriackiego mineraloga Wilhelma Haidingera, pochodzi od greckiego słowa "tetradymos" (τετράδυμος), oznaczającego "czterokrotny". Odnosi się to do jego tendencji do tworzenia kryształów bliźniaczych złożonych z czterech części. Minerał był znany już wcześniej, ale Haidinger jako pierwszy formalnie go opisał i nazwał. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, tetradymit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Barwa
Bright steel-gray, tin-white, tarnishes iridescent to dull
Połysk
Metallic
Rysa
Pale steel-gray
Gęstość
7.3
Łupliwość
On {0001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Tetradymit można rozpoznać po jego stalowoszarej barwie, silnym metalicznym połysku, bardzo niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem) oraz doskonałej łupliwości, która pozwala na oddzielanie cienkich, lekko giętkich blaszek. Jest również bardzo gęsty. Charakterystyczne są też trójkątne wzory na powierzchniach bazalnych kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Tetradymit bywa mylony z molibdenitem, grafitem, bizmutynitem czy tellurobizmutytem. Od molibdenitu i grafitu odróżnia go znacznie większa gęstość i jaśniejszy, bardziej srebrzysty odcień. Bizmutynit tworzy kryształy igiełkowe, a nie blaszkowate. Odróżnienie od innych tellurydów bizmutu, jak tellurobizmutyt, często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych, chociaż tellurobizmutyt jest zazwyczaj jaśniejszy i bardziej srebrzysty. ## Formy kryształów Kryształy tetradymitu są zazwyczaj niewielkie, o pokroju tabliczkowym, krótkosłupowym lub piramidalnym. Często występują jako czterokrotne bliźniaki penetracyjne. Najczęściej spotyka się go w formie skupień blaszkowatych, łuskowych, ziarnistych lub jako wrostki w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Tetradymit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kwarcowych formujących się w warunkach od średnich do wysokich temperatur. Spotykany jest również w pegmatytach, skarnach oraz w złożach kontaktowo-metasomatycznych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi tellurydami, siarczkami i metalami rodzimymi. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: złoto rodzime, bizmut rodzimy, tellur, bizmutynit, hessyt, petzyt, altait, piryt, chalkopiryt, galena, sfaleryt oraz kwarc i kalcyt. ## Lokalizacje Znaczące okazy tetradymitu pochodzą z wielu miejsc na świecie. W Europie znany jest z kopalni Baita Bihorului (dawniej Rézbánya) w Rumunii, skąd pochodzą klasyczne okazy, a także z Żupanyi w Serbii (miejsce typowe). Występuje również w Szwecji (Falun), Norwegii i na Słowacji (Schubkau). W Ameryce Północnej ważne stanowiska znajdują się w USA (stany Montana, Kolorado, Kalifornia, Wirginia) oraz w Kanadzie (prowincje Ontario i Quebec). Notowany jest także w Boliwii, Meksyku i Australii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, zwłaszcza jeśli tworzą one charakterystyczne bliźniaki. Wysoko oceniane są również bogate skupienia blaszkowate o silnym, metalicznym połysku. Atrakcyjność okazu podnosi jego asocjacja z innymi rzadkimi minerałami, a zwłaszcza ze złotem rodzimym. Wielkość kryształów i brak uszkodzeń mechanicznych są kluczowymi czynnikami wpływającymi na wartość. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z Baita Bihorului w Rumunii. Okazy z ostrymi kryształami w towarzystwie złota są znane z kopalni w rejonie Dahlonega w Georgii (USA) oraz z kopalni Second Relief w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada). Dobrej jakości kryształy znajdowano również w kopalniach w okolicach Boulder w Kolorado (USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tetradymitu są niezwykle delikatne i należy obchodzić się z nimi z najwyższą ostrożnością. Do usuwania kurzu najlepiej używać sprężonego powietrza lub bardzo miękkiego pędzelka (np. z włosia wiewiórki). Należy unikać czyszczenia na mokro, a jeśli jest to absolutnie konieczne, używać wyłącznie wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Tetradymit jest bardzo miękki, podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Łatwo dzieli się na cienkie blaszki. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Długotrwała ekspozycja na światło słoneczne lub wilgoć może powodować matowienie i powstawanie nalotów na jego powierzchni. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć otarć i kontaktu z twardszymi minerałami. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła, wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej