Terlinguacreekite
Wzór chemiczny: Hg<sup>2+</sup><sub>3</sub>O<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>
Terlinguacreekit to niezwykle rzadki tlenochlorek rtęci, tworzący mikroskopijne, żółte naloty i agregaty w rejonie Terlingua w Teksasie.
Opis
## Charakterystyka Terlinguacreekit jest wtórnym minerałem rtęci, występującym najczęściej w postaci ziemistych lub proszkowych nalotów i kruchych skorup na skałach macierzystych. Tworzy mikroskopijnej wielkości, niedoskonale wykształcone kryształy, które rzadko są widoczne gołym okiem. Zazwyczaj obserwuje się go jako skupienia i agregaty o intensywnej, żółtej barwie, niekiedy z odcieniem brązowawym lub czerwonawym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się bardzo wysoką gęstością, wynoszącą około 9,75 g/cm³, co jest typowe dla minerałów rtęci. Połysk opisywany jest jako zbliżony do diamentowego (adamantynowy) na rzadkich powierzchniach kryształów, a w przypadku agregatów jako ziemisty lub matowy. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego twardość nie została precyzyjnie określona z powodu niewielkich rozmiarów i kruchości kryształów. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą terlinguacreekitu jest jasnożółta do żółtobrązowej lub żółtopomarańczowej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – potoku Terlingua Creek w hrabstwie Brewster w Teksasie, USA. Został on oficjalnie uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1982 roku. Stanowisko typowe znajduje się na terenie kopalni Mariposa (Perry Pit) w słynnym dystrykcie rtęci Terlingua. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość oraz toksyczność, terlinguacreekit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów rzadkich i mikromontów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację są: intensywnie żółta barwa, występowanie w formie nalotów i powłok, bardzo wysoka gęstość oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami rtęci. Charakterystyczne jest również jego pochodzenie z dystryktu Terlingua w Teksasie. Pewne rozpoznanie wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna. ## Odróżnianie od podobnych Terlinguacreekit można pomylić z innymi wtórnymi, żółtymi minerałami rtęci z tej samej lokalizacji, takimi jak montroydyt (HgO) czy terlinguait (Hg₂OCl). Montroydyt ma zwykle bardziej pomarańczowy lub czerwonawy odcień. Terlinguait również jest żółty, ale często wykazuje reakcję na światło UV i z czasem ciemnieje. Ostateczne rozróżnienie tych minerałów w formie mikroskopijnych skupień jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą analizy laboratoryjnej. ## Formy kryształów Kryształy są mikroskopijne, słabo wykształcone, o pokroju tabliczkowym lub listewkowym. Najczęściej tworzy ziemiste, proszkowe lub pylaste skupienia, naloty i cienkie skorupy.
Środowisko geologiczne
## Geneza Terlinguacreekit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania złóż rtęci. Tworzy się w wyniku procesów wietrzenia i przemian wcześniejszych minerałów rtęci, głównie rtęci rodzimej i kalomelu, w warunkach niskotemperaturowych. Występuje w pustkach i szczelinach zwietrzałych skał węglanowych (wapieni) i iłów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z całym szeregiem innych, często rzadkich minerałów rtęci. Do jego typowych asocjacji należą: kalomel (Hg₂Cl₂), rtęć rodzima (Hg), terlinguait (Hg₂OCl), montroydyt (HgO), eglestonit (Hg₄OCl₂), a także kalcyt i gips. ## Lokalizacje Jest to minerał o ekstremalnie ograniczonym występowaniu. Zdecydowana większość, jeśli nie wszystkie, znane okazy pochodzą z jednego miejsca na świecie – dystryktu górniczego Terlingua w hrabstwie Brewster, w Teksasie, USA. Najważniejszym stanowiskiem jest tam kopalnia Mariposa (znana też jako Perry Pit).
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska okazów terlinguacreekitu zależy od kilku czynników. Najwyżej cenione są bogate, intensywnie wybarwione pokrycia na jak najmniejszej matrycy skalnej. Dodatkowym atutem jest obecność dobrze zdefiniowanych (choć wciąż mikroskopijnych) kryształów oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami rtęci, zwłaszcza jeśli tworzą one estetyczne asocjacje. Ze względu na charakter minerału, niemal wszystkie okazy na rynku to mikromonty. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest historyczny dystrykt rtęci Terlingua w Teksasie. Okazy z tej lokalizacji, a zwłaszcza z kopalni Mariposa, są uznawane za klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z konkretnych stanowisk (tzw. "type locality specimens").
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy terlinguacreekitu są niezwykle delikatne i toksyczne. Absolutnie nie należy czyścić ich wodą ani żadnymi chemikaliami. Kurz można usuwać wyłącznie bardzo delikatnym strumieniem powietrza (np. z gumowej gruszki fotograficznej). Każdy kontakt mechaniczny grozi uszkodzeniem nalotu. ## Czego unikać **Minerał jest silnie toksyczny ze względu na wysoką zawartość rtęci.** Należy unikać kontaktu ze skórą, a przede wszystkim wdychania pyłu. Po każdym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. Nie wolno go podgrzewać, ponieważ uwalnia toksyczne pary rtęci. Należy chronić go przed wibracjami, uderzeniami i ścieraniem. ## Przechowywanie Terlinguacreekit musi być przechowywany w szczelnym, przezroczystym pojemniku (np. typu "micromount box"), który zabezpieczy go przed uszkodzeniem i uwolnieniem toksycznego pyłu. Pojemnik powinien być wyraźnie oznaczony nazwą minerału i ostrzeżeniem o toksyczności. Przechowywać w stabilnej temperaturze, z dala od światła słonecznego, w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt.