Temagamite

Wzór chemiczny: Pd<sub>3</sub>HgTe<sub>3</sub>

Bardzo rzadki tellurek palladu i rtęci, występujący w postaci drobnych, metalicznych ziaren w złożach metali grupy platynowej.

## Charakterystyka Temagamit jest rzadkim minerałem z grupy tellurków, chemicznie klasyfikowanym jako tellurek palladu i rtęci. Występuje niemal wyłącznie w formie mikroskopijnych, nieregularnych (anhedralnych) ziaren, wrośniętych w inne minerały siarczkowe lub tellurkowe. Zazwyczaj jego rozmiar nie przekracza 100 mikrometrów. Na świeżej powierzchni ma kremowobiały kolor i silny metaliczny połysk, jednak z czasem matowieje i ciemnieje, przybierając barwę stalowoszarą. Jest całkowicie nieprzezroczysty. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na mikroskopijny rozmiar ziaren, wiele właściwości fizycznych jest trudnych do precyzyjnego zmierzenia i opiera się na badaniach niewielkich fragmentów. Twardość w skali Mohsa ocenia się na około 2.5. Gęstość, obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej, wynosi 10.19 g/cm³. Minerał nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Minerał jest jednorodny pod względem barwy - od kremowobiałej do stalowoszarej. Nie tworzy odmian barwnych ani nie posiada nazw handlowych. Zmiana barwy jest efektem powierzchniowego utleniania (matowienia). ## Historia i nazwa Temagamit został po raz pierwszy zidentyfikowany i opisany w 1973 roku przez Louisa J. Cabriego, J. H. G. Laflamme'a i J. M. Stewarta. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - kopalni Temagami (znanej też jako Copperfields Mine) w rejonie Temagami, w prowincji Ontario w Kanadzie. ## Zastosowania Temagamit nie ma żadnego zastosowania komercyjnego ani przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako wskaźnik procesów geochemicznych w złożach metali grupy platynowej. Stanowi również obiekt pożądania dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich (tzw. "micromountów").

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metaliczny
Gęstość
10.19
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja temagamitu gołym okiem lub za pomocą lupy jest niemożliwa. Wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak analiza w mikrosondzie elektronowej (EMPA/EDS) w celu potwierdzenia jego unikalnego składu chemicznego (obecności palladu, rtęci i telluru). Wstępną wskazówką może być jego występowanie w paragenezie z innymi tellurkami i siarczkami w obrębie złóż miedzi, niklu i metali platynowych. ## Odróżnianie od podobnych Temagamit jest wizualnie nieodróżnialny od wielu innych towarzyszących mu "białych" minerałów metalicznych, takich jak kotulskit (Pd(Te,Bi)), merenskyit (PdTe₂), stützit (Ag₅₋ₓTe₃) czy hessyt (Ag₂Te). Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie analizy chemicznej. ## Formy kryształów Minerał ten nie tworzy wykształconych kryształów. Występuje wyłącznie jako nieregularne, anhedralne ziarna i agregaty, często w formie kompleksowych zrostów z innymi minerałami.

Środowisko występowania

## Geneza Temagamit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, związanym z magmatycznymi złożami siarczków miedzi i niklu w obrębie skał maficznych i ultramaficznych (np. gabro, noryt). Powstaje w późnych etapach krystalizacji, gdy dochodzi do koncentracji metali grupy platynowej, telluru i innych pierwiastków chalkofilnych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z chalkopirytem, pentlandytem, pirytem, a także z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak merenskyit, kotulskit, stützyt, hessyt, altait, tellurobizmutyt oraz rodzime złoto. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska temagamitu na świecie to: - Kopalnia Temagami (Copperfields Mine), Ontario, Kanada - lokalizacja typowa. - Kompleks magmowy Stillwater, Montana, USA. - Złoża miedziowo-niklowe w rejonie Monczegorska i Fedorowej Tundry na Półwyspie Kolskim, Rosja.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla minerału występującego wyłącznie w formie mikroskopijnej, tradycyjne kryteria jak rozmiar czy barwa nie mają zastosowania. O wartości kolekcjonerskiej decyduje: - Potwierdzenie analityczne: okaz z dołączonym raportem z analizy (np. EDS) jest znacznie cenniejszy. - Bogactwo występowania: im więcej ziaren temagamitu widocznych jest w polu widzenia, tym lepiej. - Parageneza: obecność innych, dobrze zdefiniowanych rzadkich minerałów na tym samym fragmencie matrycy podnosi jego atrakcyjność. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy pochodzące z lokalizacji typowej - kopalni Temagami w Kanadzie, ponieważ są to materiały historyczne, na podstawie których minerał został opisany.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy temagamitu, ze względu na ich mikroskopijny charakter i rzadkość, zasadniczo nie powinny być czyszczone. Jakakolwiek próba mechanicznego lub chemicznego czyszczenia grozi bezpowrotnym uszkodzeniem lub utratą minerału. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i środkami czyszczącymi. Minerał jest wrażliwy na utlenianie w wilgotnym powietrzu. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, ultradźwiękami oraz wszelkimi formami ścierania. Ze względu na zawartość rtęci, należy unikać bezpośredniego kontaktu i wdychania pyłu podczas ewentualnej preparatyki. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, w suchym otoczeniu. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelne pudełko typu "micromount", które chroni przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej