Telluropalladinite

Wzór chemiczny: Pd<sub>9</sub>Te<sub>4</sub>

Telluropalladynit to rzadki tellurek palladu, tworzący drobne, metaliczne ziarna w ultrazasadowych skałach magmowych.

## Charakterystyka Telluropalladynit jest bardzo rzadkim minerałem z grupy tellurków. Występuje w postaci niewielkich, anhedralnych (nieforemnych) ziaren, zwykle o rozmiarach nieprzekraczających kilkudziesięciu mikrometrów. Obserwowany jest najczęściej w postaci wrostków w innych minerałach. Jego wygląd jest typowo metaliczny, o srebrzystobiałej barwie z żółtawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. Jest nieprzezroczysty. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, cechy takie jak twardość czy gęstość są trudne do precyzyjnego zmierzenia na naturalnych próbkach i opierają się głównie na danych z materiału syntetycznego oraz obliczeniach. ## Barwy i odmiany Telluropalladynit ma stałą, srebrzystobiałą barwę, często z subtelnym żółtawym lub kremowym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1979 roku przez G.A. Cabriego, J.H.G. Laflamme'a, J.M. Stewarta, J.F. Rowlanda i T.T. Chena. Jego nazwa pochodzi od składu chemicznego - zawiera tellur (łac. *tellus* - ziemia) i pallad. Miejscem typowym (miejscem odkrycia) jest intruzja Stillwater w Montanie, USA. ## Zastosowania Telluropalladynit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe, jako wskaźnik procesów geochemicznych w złożach metali grupy platynowej, oraz kolekcjonerskie, choć jest to minerał dostępny jedynie dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów mikrominerałów.

Właściwości

Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
10.4
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja telluropalladynitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. W polerowanych próbkach pod mikroskopem rudnym (w świetle odbitym) charakteryzuje się kremowo-białą barwą, wysokim współczynnikiem odbicia światła i brakiem wewnętrznych refleksów. Jest anizotropowy. Ostateczne potwierdzenie wymaga analizy składu chemicznego (np. za pomocą mikrosondy elektronowej) oraz dyfrakcji rentgenowskiej. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi tellurkami palladu i platyny, takimi jak kotulskit, merenskyit czy moncheit. Wszystkie te minerały mają bardzo podobny wygląd i właściwości optyczne. Rozróżnienie jest możliwe wyłącznie na podstawie precyzyjnej analizy chemicznej i strukturalnej. ## Formy kryształów Telluropalladynit zazwyczaj tworzy nieregularne, nieforemne (anhedralne) ziarna i agregaty. Rzadko obserwuje się u niego formy zbliżone do regularnych kryształów. Występuje jako drobne wrostki w innych minerałach, głównie siarczkach.

Środowisko występowania

## Geneza Telluropalladynit jest minerałem pochodzenia magmowego. Krystalizuje w późnych etapach krzepnięcia magmy w dużych, rozwarstwionych intruzjach skał ultrazasadowych i zasadowych (np. gabro, noryt, piroksenit). Jego powstanie wiąże się z koncentracją metali z grupy platynowców (PGE) i telluru w resztkowej cieczy magmowej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami platynowców (PGM), siarczkami i tellurkami. Najczęściej towarzyszą mu: kotulskit, merenskyit, braggit, chalkopiryt, pentlandyt, pirotyn, a także złoto rodzime. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska telluropalladynitu na świecie to: - Intruzja Stillwater w Montanie, USA (miejsce typowe). - Kompleks magmowy Bushveld w Południowej Afryce. - Złoża niklu i miedzi w rejonie Norylska i na Półwyspie Tajmyr w Rosji. - Intruzja Sudbury w Ontario, Kanada.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopowy, telluropalladynit nie jest oceniany według typowych kryteriów estetycznych, takich jak kolor czy forma. Dla kolekcjonerów i instytucji naukowych najważniejsza jest jakość i pewność identyfikacji okazu. Najcenniejsze są próbki z dokładnie określonej lokalizacji (zwłaszcza z miejsca typowego), gdzie obecność telluropalladynitu została potwierdzona analizą chemiczną. Wartość ma również bogactwo asocjacji mineralnej na próbce. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów są okazy z klasycznych lokalizacji dla minerałów PGE, takich jak kompleks Stillwater w USA oraz Bushveld w RPA. Jednakże, ze względu na charakter występowania, minerał ten praktycznie nie jest dostępny na komercyjnym rynku kolekcjonerskim w formie wyizolowanych okazów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy telluropalladynitu to zazwyczaj mikroskopijne wrostki w polerowanych próbkach skalnych (tzw. "polished sections") lub bardzo drobne ziarna. Nie wymagają one i nie powinny być czyszczone w tradycyjny sposób. Wszelkie próby czyszczenia mechanicznego lub chemicznego mogą zniszczyć delikatny okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z jakimikolwiek chemikaliami, kwasami i zasadami. Niewskazane są ultradźwięki oraz gwałtowne zmiany temperatury. Jako tellurek, może być wrażliwy na utlenianie w wilgotnym środowisku. ## Przechowywanie Okazy mikroskopowe najlepiej przechowywać w specjalistycznych pudełkach typu "micromount", chroniących przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Polerowane próbki należy trzymać w suchym miejscu, aby zapobiec utlenianiu powierzchni.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej