Tellurobismuthite

Wzór chemiczny: Bi<sup>3+</sup><sub>2</sub>Te<sup>2-</sup><sub>3</sub>

Tellurobismutyt to rzadki minerał z grupy tellurków, będący naturalnym tellurkiem bizmutu, tworzący charakterystyczne blaszki o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Tellurobismutyt jest minerałem z gromady siarkosoli, a dokładniej tellurkiem bizmutu. Występuje zazwyczaj w postaci blaszkowatych, łuskowych lub płytkowych agregatów, rzadziej jako słabo wykształcone, tabliczkowe kryształy o zarysie heksagonalnym. Jego okazy mają cynowobiałą lub stalowoszareą barwę, często z żółtawym lub brązowym nalotem będącym efektem wietrzenia. Minerał jest nieprzezroczysty i posiada charakterystyczny metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Tellurobismutyt jest minerałem miękkim, jego twardość w skali Mohsa wynosi 1.5-2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest również bardzo gęsty - jego gęstość właściwa to około 7.86 g/cm³. Jest giętki i plastyczny, a cienkie blaszki są sprężyste. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co odpowiada za jego tendencję do tworzenia form blaszkowych i łuskowych. Posiada właściwości termoelektryczne. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie wykazuje dużego zróżnicowania barw. Jego świeża powierzchnia jest cynowobiała do stalowoszarej. Pod wpływem czynników atmosferycznych może pokrywać się matowym, żółtawym lub tęczowym nalotem. Nie są znane jego barwne odmiany ani nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa "tellurobismuthite" została nadana minerałowi w 1863 roku przez amerykańskiego chemika i mineraloga Charlesa F. Chandlera. Nawiązuje ona bezpośrednio do składu chemicznego minerału, wskazując na obecność telluru (telluro-) i bizmutu (-bismuthite). Minerał był jednak znany już wcześniej, a po raz pierwszy opisano go na podstawie próbek z kopalni Little Mildred w Colorado, USA. ## Zastosowania Tellurobismutyt, ze względu na swoją rzadkość, nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi jednak obiekt zainteresowania naukowego jako tellurek bizmutu o potencjalnych właściwościach termoelektrycznych. Dla kolekcjonerów jest cennym i poszukiwanym minerałem ze względu na rzadkość występowania i specyficzny skład chemiczny.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Połysk
Metallic
Rysa
Lead-gray
Gęstość
7.81-7.86
Łupliwość
Perfect on {0001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Tellurobismutyt można rozpoznać po jego cynowobiałej barwie, silnym metalicznym połysku, bardzo niskiej twardości (1.5-2) oraz doskonałej łupliwości, która powoduje, że rozpada się na cienkie, giętkie blaszki. Jest bardzo gęsty i ciężki jak na swój rozmiar. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi tellurkami bizmutu (np. tetradymitem, wehrlitem) lub innymi minerałami o metalicznym połysku i blaszkowym pokroju, jak molibdenit czy grafit. Od grafitu odróżnia go znacznie większa gęstość i barwa. Od molibdenitu jest jaśniejszy i bardziej srebrzysty. Dokładna identyfikacja od innych tellurków bizmutu często wymaga analiz chemicznych (EDS/XRD), ponieważ ich właściwości fizyczne są bardzo zbliżone. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zazwyczaj mają postać cienkich, heksagonalnych tabliczek. Najczęściej występuje w formie blaszkowatych, łuskowych lub ziarnistych skupień, a także jako wrostki w innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Tellurobismutyt jest minerałem hydrotermalnym, powstającym w żyłach kruszcowych o średnich i wysokich temperaturach. Tworzy się w środowiskach bogatych w tellur i bizmut, często w asocjacji ze złotem. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z rodzimym złotem, tellurkami złota (np. kalaverytem, sylwanitem), innymi tellurkami bizmutu (tetradymitem), pirytem, chalkopirytem, galeną, sfalerytem oraz kwarcem. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą: kopalnia Little Mildred i inne w rejonie Boulder County w Kolorado (USA), gdzie został po raz pierwszy opisany; kopalnia Boliden w Szwecji; rejon Kalgoorlie w Australii Zachodniej; kopalnia Orijärvi w Finlandii; prowincja Hunan w Chinach; a także okolice Nagy-Börzsöny na Węgrzech i kopalnia Facebanya (Baia de Arieș) w Rumunii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej wartościowe dla kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o heksagonalnym zarysie, co jest niezwykle rzadkie. Wysoko cenione są również bogate, blaszkowate agregaty o czystej, błyszczącej powierzchni, bez śladów utlenienia. Szczególnie poszukiwane są okazy, w których tellurobismutyt jest wyraźnie widoczny na matrycy skalnej lub, co jest rzadkością, współwystępuje z widocznymi kryształami rodzimego złota. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Boulder County w Kolorado, USA. Okazy z kopalni Boliden w Szwecji oraz z australijskiego Kalgoorlie również są znane z dobrej jakości.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tellurobismutytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością ze względu na ich miękkość i doskonałą łupliwość. Najlepiej używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. W razie konieczności można użyć bardzo miękkiego pędzelka. Unikać wody i jakichkolwiek płynów, które mogą przyspieszyć utlenianie. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z twardymi przedmiotami, które mogą łatwo zarysować lub uszkodzić delikatne blaszki minerału. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może powodować powstawanie nalotu i matowienie powierzchni. Chronić przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Tellurobismutyt najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić go przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią. Ze względu na jego miękkość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z innymi, twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej