Tellurium
Wzór chemiczny: Te
Tellur rodzimy to rzadki, kruchy i krystaliczny półmetal o cynowobiałej barwie i metalicznym połysku, występujący w żyłach hydrotermalnych.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2-2.5
- Połysk
- Metaliczny
- Rysa
- Szara
- Gęstość
- 6.1-6.3
- Łupliwość
- Doskonała wg {1010}
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty
- Układ krystaliczny
- Trygonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Tellur rodzimy można rozpoznać po jego cynowobiałej barwie, silnym metalicznym połysku, dużej gęstości oraz charakterystycznych formach kryształów - pryzmatycznych, często w promienistych agregatach. Jego niska twardość (daje się zarysować paznokciem) i doskonała łupliwość są również kluczowymi cechami diagnostycznymi. ## Odróżnianie od podobnych Tellur bywa mylony z innymi minerałami o metalicznym połysku, takimi jak antymon, bizmut rodzimy, stibnit czy galena. Od antymonu i bizmutu odróżnia go niższa twardość i bardziej pryzmatyczny pokrój kryształów. Stibnit ma podobny pokrój, ale jest bardziej ołowianoszary i często giętki. Galena krystalizuje w układzie regularnym (sześciany) i ma doskonałą łupliwość w trzech kierunkach. ## Formy kryształów Kryształy telluru mają pokrój słupkowy lub igiełkowy, o sześciobocznym zarysie. Zazwyczaj są niewielkie. Często tworzą agregaty promieniste, wachlarzowe, gwiaździste, a także skupienia ziarniste, masywne i dendrytyczne naloty na innych minerałach.
Środowisko występowania
## Geneza Tellur rodzimy jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w żyłach kruszcowych, zwykle bogatych w złoto i srebro. Jest jednym z ostatnich minerałów krystalizujących w sekwencji powstawania. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje ze złotem rodzimym, srebrem rodzimym, a także z licznymi tellurkami, takimi jak sylwanit, krenneryt, petzyt, hessyt i altait. Towarzyszą mu również siarczki (piryt, galena, sfaleryt) oraz kwarc, kalcyt i baryt jako minerały płonne. ## Lokalizacje Historycznie najważniejszą i typową lokalizacją jest Zlatna (dawniej Sacarîmb) w Rumunii. Inne znaczące stanowiska to Cripple Creek w Kolorado (USA), Kalgoorlie w Australii Zachodniej, a także kopalnia Emperor na wyspie Viti Levu (Fidżi), skąd pochodzą jedne z najlepszych na świecie krystalicznych okazów. Występuje również w Meksyku (kopalnia Moctezuma) i w Kanadzie (Ontario).
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o silnym połysku. Szczególnie poszukiwane są bogate grupy kryształów tworzące promieniste lub gwiaździste agregaty. Wysoko oceniane są również okazy, na których tellur rodzimy jest wyraźnie widoczny na kontrastującej matrycy skalnej, a zwłaszcza te, na których współwystępuje z kryształami złota rodzimego. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych na świecie, dużych i dobrze wykształconych kryształów telluru uważa się kopalnię Emperor na Fidżi. Klasyczne, choć zazwyczaj mniejsze okazy, pochodzą z historycznych lokalizacji w Rumunii (Zlatna) i USA (Cripple Creek). Okazy z Kalgoorlie w Australii również są cenione na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy telluru rodzimego należy czyścić z najwyższą ostrożnością ze względu na ich dużą kruchość i doskonałą łupliwość. Najbezpieczniej jest używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy użyć wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, unikając jakiegokolwiek nacisku mechanicznego. ## Czego unikać Tellur jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza na kwasy, w których się roztwarza. Należy unikać kontaktu z wszelkimi środkami czyszczącymi i kwasami. Minerał jest stabilny w normalnych warunkach, ale należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami, które mogą spowodować jego rozpad wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów telluru w zamykanych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na kruchość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.