Tellurite

Wzór chemiczny: Te⁴⁺O₂

Telluryt to rzadki tlenek telluru, tworzący pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy o barwie od białej do miodowożółtej, ceniony przez kolekcjonerów.

## Charakterystyka Telluryt jest tlenkiem telluru(IV) i stanowi produkt utleniania telluru rodzimego oraz tellurków w warunkach wietrzenia. Tworzy niewielkie, wydłużone kryształy o pokroju pryzmatycznym, listewkowym lub igiełkowym. Często występuje w postaci promienistych agregatów, skupień włóknistych, a także jako naloty i naskorupienia. Jest minerałem miękkim i kruchym, co wymaga ostrożnego obchodzenia się z okazami. ## Właściwości fizyczne Telluryt charakteryzuje się twardością 2 w skali Mohsa, co czyni go bardzo miękkim. Ma stosunkowo dużą gęstość, wynoszącą 5.89-6.0 g/cm³. Połysk jest najczęściej szklisty, przechodzący w tłusty lub żywiczny na świeżych powierzchniach. Jest przezroczysty do przeświecającego. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w różnych odcieniach żółtego - od słomkowożółtego, przez miodowożółty, aż po żółtopomarańczowy. Spotykane są również okazy bezbarwne, białe lub szarawe. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a zmienność barwy zależy głównie od domieszek i warunków krystalizacji. ## Historia i nazwa Nazwa tellurytu, nadana w 1845 roku przez Wilhelma Haidingera, pochodzi od pierwiastka telluru, który jest jego głównym składnikiem. Minerał był znany już wcześniej, ale Haidinger jako pierwszy formalnie go opisał i sklasyfikował. Miejsce typowe (locus typicus) to kopalnia Facebánya (obecnie Fața Băii) w Zlatnej, w Rumunii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, telluryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach telluru.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Barwa
White to yellow, bright yellow to orange-yellow; nearly colourless in transmitted light
Połysk
Subadamantine
Rysa
White
Gęstość
5.88
Łupliwość
Perfect on {010}.
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Telluryt można rozpoznać po jego charakterystycznej żółtej barwie, pryzmatycznym lub igiełkowym pokroju kryształów oraz wysokiej gęstości, nietypowej dla minerału o niesmetalicznym wyglądzie. Ważną cechą jest jego ekstremalna miękkość (twardość 2 w skali Mohsa) oraz doskonała łupliwość. Często występuje w towarzystwie innych minerałów telluru. ## Odróżnianie od podobnych Telluryt bywa mylony z siarką rodzimą ze względu na podobną barwę i miękkość. Siarka ma jednak znacznie niższą gęstość i charakterystyczny zapach po podgrzaniu. Można go również pomylić z paratellurytem, który jest jego polimorficzną odmianą krystalizującą w układzie tetragonalnym i zazwyczaj tworzy inne formy kryształów. Dokładne rozróżnienie wymaga często zaawansowanych metod badawczych. ## Formy kryształów Telluryt krystalizuje w układzie rombowym. Najczęściej tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często z podłużnym prążkowaniem na ścianach. Występuje również w postaci cienkich igiełek, listewek oraz w skupieniach włóknistych, promienistych lub wachlarzowatych. Rzadziej spotyka się formy ziarniste lub masywne.

Środowisko występowania

## Geneza Telluryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców zawierających tellurki lub tellur rodzimy. Tworzy się w warunkach niskich temperatur i ciśnień, w wyniku reakcji pierwotnych minerałów telluru z wodami bogatymi w tlen. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami telluru, takimi jak tellur rodzimy, sylwanit, nagyagit, krenneryt, a także z kwarcem, złotem rodzimym, pirytem i innymi siarczkami. Jego obecność jest silnym wskaźnikiem na występowanie mineralizacji tellurowej w danym złożu. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska tellurytu znajdują się w Rumunii (Zlatna, Săcărâmb). Piękne okazy pochodzą również z kopalni w Cripple Creek i Boulder County w stanie Kolorado (USA) oraz z kopalni Emperor na Fidżi. Inne znane lokalizacje to m.in. Meksyk (Moctezuma), Kazachstan (Złotogorskoje) i Australia (Kalgoorlie).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej, miodowożółtej barwie. Wysoko oceniane są bogate grupy kryształów tworzące promieniste lub wachlarzowate agregaty na kontrastującej matrycy skalnej, zwłaszcza w asocjacji z innymi rzadkimi tellurkami lub złotem rodzimym. Wielkość kryształów jest również kluczowa - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Rumunii (Zlatna) oraz ze Stanów Zjednoczonych (hrabstwo Boulder w Kolorado). Okazy z kopalni Emperor na Fidżi, często w asocjacji ze złotem, również osiągają wysokie ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tellurytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością ze względu na ich miękkość i kruchość. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, unikając jakiegokolwiek szorowania. Po czyszczeniu okaz należy natychmiast i dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Telluryt jest bardzo wrażliwy na chemikalia, w tym kwasy i zasady. Należy unikać kontaktu z wszelkimi środkami czyszczącymi, detergentami i rozpuszczalnikami. Minerał jest miękki, dlatego trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Należy również unikać ultradźwiękowych myjek, które mogą zniszczyć delikatne kryształy. ## Przechowywanie Okazy tellurytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Powinny być chronione przed kurzem i wilgocią. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej