Tavorite

Wzór chemiczny: LiFe<sup>3+</sup>PO<sub>4</sub>(OH)

Rzadki fosforan litu i żelaza, tworzący zielonkawożółte, ziarniste skupienia w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Taworyt jest uwodnionym fosforanem litu i żelaza, należącym do grupy amblygonitu. Najczęściej występuje w formie ziarnistych lub zbitych mas, a także jako naskorupienia na innych minerałach. Rzadko tworzy niewielkie, niedoskonale wykształcone kryształy. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a główną cechą wizualną jest charakterystyczna, oliwkowozielona lub żółtozielona barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą około 5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Połysk jest szklisty, niekiedy przechodzący w żywiczny lub tłusty na świeżych powierzchniach przełamu. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Jego gęstość waha się w przedziale 3,29-3,35 g/cm³. ## Barwy i odmiany Taworyt przyjmuje barwy od żółtej, przez żółtozieloną, oliwkowozieloną, aż po zieloną. Jego kolor jest bezpośrednio związany z obecnością żelaza w strukturze. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1954 roku przez Marie-Louise Lindberg i Williama T. Pecorę. Nazwa "taworyt" została nadana na cześć Elysiário Távory (1912-?), profesora mineralogii na Uniwersytecie Brazylijskim w Rio de Janeiro, w uznaniu jego wkładu w brazylijską mineralogię. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, taworyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego, będąc cenionym minerałem systematycznym.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous to Resinous
Rysa
Pale yellow
Gęstość
3.29-3.35
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven to Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne taworytu to jego charakterystyczna żółtozielona lub oliwkowa barwa, szklisty do żywicznego połysk oraz środowisko występowania - strefy alteracji w bogatych w fosforany pegmatytach granitowych. Często tworzy ziarniste masy w towarzystwie pierwotnych fosforanów. ## Odróżnianie od podobnych Taworyt można pomylić z innymi wtórnymi fosforanami o podobnej barwie, takimi jak cyrylowit, rockbridgeit czy człony grupy amblygonitu. Jest on żelazowym (Fe³⁺) analogiem montebrazytu. Pewne odróżnienie od tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna. ## Formy kryształów Taworyt krystalizuje w układzie trójskośnym. Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i zazwyczaj bardzo małe. Najczęściej spotyka się go w postaci skupień ziarnistych, zbitych mas lub promienistych agregatów tworzących naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Taworyt jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku hydrotermalnej alteracji lub wietrzenia pierwotnych fosforanów litu, żelaza i manganu, przede wszystkim z szeregu trifylinu-litiofilitu. Jego występowanie jest ograniczone do stref wietrzenia w złożonych, bogatych w fosforany pegmatytach granitowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami. Do jego najczęstszych minerałów towarzyszących należą: trifylin, litiofilit, barbosalit, rockbridgeit, strengit, cyrylowit, a także członkowie grupy amblygonitu-montebrazytu, kwarc i muskowit. ## Lokalizacje Najważniejszym i jednocześnie typowym miejscem występowania taworytu jest kopalnia Sapucaia w Sapucaia do Norte (Minas Gerais, Brazylia). Znaczące okazy pochodzą również z pegmatytów w hrabstwach Custer i Pennington w Dakocie Południowej (USA), a także z New Hampshire (USA). Poza tym jego występowanie odnotowano w Rwandzie, Hiszpanii i Portugalii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska taworytu zależy głównie od intensywności i czystości jego zielonkawożółtej barwy. Wyżej cenione są okazy w formie bogatych naskorupień lub dużych mas ziarnistych. Najbardziej poszukiwane są rzadkie, dobrze wykształcone mikrokryształy. Dużą wartość dodaje również asocjacja z innymi rzadkimi fosforanami, tworząca estetyczne kompozycje. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się stanowisko typowe - kopalnię Sapucaia w Brazylii. Okazy stamtąd są punktem odniesienia dla tego minerału. Poszukiwane są również próbki z pegmatytów w rejonie Black Hills w Dakocie Południowej, USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy taworytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć go wodą destylowaną. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche skupienia lub oddzielić je od skały macierzystej. ## Czego unikać Minerał ten, jako fosforan, może być wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy unikać kontaktu z chemikaliami i detergentami. Chociaż nie ma dowodów na jego blaknięcie, zaleca się unikanie długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne. Należy go również chronić przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ponieważ często występuje z innymi, bardziej kruchymi minerałami, należy obchodzić się z nim delikatnie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej