Tausonite

Wzór chemiczny: SrTi<sup>₄+</sup>O<sub>₃</sub>

Tausonit to rzadki minerał z grupy tlenków, będący naturalnym odpowiednikiem syntetycznego tytanianu strontu, ceniony za wysoki współczynnik załamania światła.

## Charakterystyka Tausonit jest tlenkiem strontu i tytanu, należącym do grupy perowskitu. Występuje w postaci bardzo małych, sześciennych lub ośmiościennych kryształów, rzadko przekraczających 0,5 mm. Zazwyczaj są one wrośnięte w skałę macierzystą. Minerał ten jest naturalnym analogiem syntetycznego tytanianu strontu, materiału znanego w jubilerstwie pod handlowymi nazwami "Fabulit" lub "Diagem". ## Właściwości fizyczne Kryształy tausonitu charakteryzują się bardzo wysokim, diamentowym połyskiem. Jest to minerał stosunkowo twardy i gęsty. Jego najbardziej wyróżniającą cechą jest ekstremalnie wysoki współczynnik załamania światła, co nadaje mu wyjątkową brylancję, mimo że naturalne kryształy są zazwyczaj zbyt małe, by można to było w pełni docenić. ## Barwy i odmiany Tausonit jest zazwyczaj ciemnoczerwony, czerwonobrązowy do niemal czarnego. Bywa nieprzezroczysty, choć cienkie odłamki mogą przeświecać w odcieniach czerwieni lub brązu. Nie wyróżnia się jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1982 roku przez A.A. Worobiewa i nazwany na cześć Lwa Władimirowicza Tausona (1917-1989), rosyjskiego geochemika i dyrektora Instytutu Geochemii w Irkucku. Został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w tym samym roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, tausonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6-6.5
Połysk: Diamentowy
Rysa: Brązowoczerwona
Gęstość: 5.12
Łupliwość: Niedoskonała wg {001}
Przełam: Muszlowy
Przezroczystość: Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie tausonitu w terenie jest praktycznie niemożliwe ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu potwierdzenia składu chemicznego (obecność strontu i tytanu) oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD) do określenia struktury krystalicznej. Wizualnie, pod mikroskopem, można zaobserwować regularne, sześcienne kryształy o diamentowym połysku. ## Odróżnianie od podobnych Pod mikroskopem tausonit może być mylony z innymi minerałami z grupy perowskitu, takimi jak perowskit (CaTiO₃) czy lueshyt (NaNbO₃). Pewne odróżnienie jest możliwe wyłącznie na podstawie analizy chemicznej. Od innych ciemnych minerałów o regularnych kryształach, jak magnetyt czy chromit, odróżnia go brak właściwości magnetycznych i charakterystyczny skład. ## Formy kryształów Tausonit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej idealnie wykształcone, pojedyncze kryształy o formie sześcianu i ośmiościanu, a także ich kombinacji. Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, o rozmiarach nieprzekraczających 0,5 mm.

Środowisko występowania

## Geneza Tausonit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w specyficznych warunkach, w bogatych w potas i tytan ultrazasadowych skałach magmowych, takich jak syenity i karbonatyty. Jest jednym z późnych minerałów krystalizujących z magmy resztkowej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. Do jego typowych asocjacji należą: kalcyt, dolomit, ankeryt, flogopit, baryt, kwarc, a także minerały z grupy pirochloru i inne rzadkie tytaniany. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania tausonitu jest masyw Murun na Płaskowyżu Ałdańskim na Syberii w Rosji. Jest to jedno z niewielu potwierdzonych miejsc na świecie, gdzie można znaleźć ten minerał. Notowany był również w karbonatytach w Paragwaju (obszar Alto Paranaíba).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku tausonitu, będącego klasycznym mikrominerałem, najważniejszymi kryteriami oceny są: ostrość i definicja formy kryształu, jego wielkość (im większy, tym cenniejszy, choć wszystkie są mikroskopijne) oraz estetyka umiejscowienia na matrycy skalnej. Połysk i brak uszkodzeń również znacząco podnoszą wartość okazu. Kontrast kolorystyczny z podłożem jest dodatkowym atutem. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej - masywu Murun na Syberii w Rosji. Jest to praktycznie jedyne źródło okazów dostępnych na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z tausonitem, będące zazwyczaj mikrokryształami na matrycy skalnej, należy czyścić bardzo ostrożnie. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, można użyć miękkiego pędzelka i wody destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i chemikaliami, które mogłyby uszkodzić zarówno mikroskopijne kryształy tausonitu, jak i skałę macierzystą. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować odspojenie się drobnych kryształów od podłoża. ## Przechowywanie Okazy z tausonitem najlepiej przechowywać w specjalistycznych pudełkach na mikrominerały (tzw. micromount), które chronią je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać ekspozycji na wilgoć i gwałtowne zmiany temperatury.