Tangeite

Wzór chemiczny: CaCu₂+V₅+O₄(OH)

Tangeit to rzadki hydroksywanadan wapnia i miedzi, tworzący charakterystyczne, kuliste skupienia i naloty o intensywnie zielonej barwie.

## Charakterystyka Tangeit jest minerałem z grupy wanadanów, chemicznie klasyfikowanym jako hydroksywanadan wapnia i miedzi. Występuje najczęściej w formie promienistych lub sferulitycznych (kulistych) agregatów, a także jako drobne, łuskowate kryształy, naskorupienia i naloty. Poszczególne kryształy są zazwyczaj bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe, co nadaje skupieniom aksamitny lub jedwabisty wygląd. Jego intensywna, oliwkowozielona do szmaragdowozielonej barwa sprawia, że jest łatwo zauważalny na tle skały macierzystej. ## Właściwości fizyczne Kryształy tangeitu są miękkie, z twardością około 3.5 w skali Mohsa. Minerał jest stosunkowo gęsty, z gęstością wynoszącą około 3.89 g/cm³. Wykazuje szklisty do perłowego połysk, szczególnie widoczny na powierzchniach przełamu lub na ścianach większych kryształów. Jest zazwyczaj przeświecający, rzadziej przezroczysty w przypadku bardzo małych kryształów. ## Barwy i odmiany Tangeit charakteryzuje się wąską gamą kolorystyczną. Jego barwa waha się od oliwkowozielonej, przez trawiastozieloną, aż po ciemną, szmaragdową zieleń. Nie są znane jego barwne odmiany ani nazwy handlowe; jest identyfikowany wyłącznie pod swoją mineralogiczną nazwą. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1925 roku przez Aleksandra Fersmana. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - wąwozu Tange w górach Ałaj, w dolinie Fergańskiej w Uzbekistanie. Jest on mineralogicznym odpowiednikiem (analogiem) wapniowym dla konichalcytu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w formie niewielkich skupień, tangeit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów, którzy cenią go za intensywną barwę i charakterystyczne, kuliste formy.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Połysk: Vitreous to Pearly
Rysa: Light green
Gęstość: 3.89
Łupliwość: Perfect on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną tangeitu są jego formy występowania - sferulityczne (kuliste) lub promieniste agregaty o intensywnej, oliwkowozielonej barwie. Charakterystyczny jest również perłowy lub jedwabisty połysk na powierzchniach skupień. Reaguje z kwasami, wydzielając bąbelki gazu. ## Odróżnianie od podobnych Tangeit bywa mylony z innymi zielonymi minerałami wtórnymi, takimi jak malachit, konichalcyt, wolbortyt czy tyrolit. - Od **malachitu** odróżnia go brak reakcji z zimnym, rozcieńczonym kwasem solnym (malachit gwałtownie reaguje) oraz często jaśniejszy, bardziej oliwkowy odcień. - Od **konichalcytu** jest trudny do odróżnienia wizualnie; wymaga to zaawansowanych analiz chemicznych (konichalcyt zawiera arsen, a tangeit wanad). - Od **wolbortytu** różni się formą kryształów (wolbortyt tworzy często heksagonalne tabliczki) i często jest jaśniejszy. ## Formy kryształów Tangeit tworzy bardzo małe, spłaszczone, tabliczkowe lub listewkowe kryształy. Najczęściej występują one w postaci promienistych agregatów tworzących kuliste skupienia (sferulity), wachlarzowate rozety, a także gęste naskorupienia i naloty o aksamitnej powierzchni.

Środowisko występowania

## Geneza Tangeit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców zawierających wanad, miedź i wapń. Tworzy się w suchych, pustynnych warunkach klimatycznych, w wyniku działania wód powierzchniowych na pierwotne minerały. Najczęściej występuje w spękaniach i szczelinach piaskowców, margli lub wapieni, które zawierają rozproszone siarczki miedzi i minerały wanadu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami miedzi i wanadu. Do najczęstszych asocjacji należą: konichalcyt, wolbortyt, tyujamunit, karnotyt, malachit, azuryt, chryzokola, a także kalcyt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska tangeitu znajdują się w Uzbekistanie (wąwóz Tange, góry Ałaj). Znany jest również z licznych lokalizacji w USA, zwłaszcza w stanach Arizona (np. kopalnie w hrabstwach Apache, Coconino, Mohave), Utah (np. hrabstwo San Juan), Kolorado i Nevada. Wystąpienia odnotowano także w Niemczech (Badenia-Wirtembergia, Hesja), Anglii (Cheshire) oraz w Demokratycznej Republice Konga.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy tangeitu charakteryzują się dobrze wykształconymi, kulistymi agregatami (sferulity) o intensywnej, żywej, oliwkowozielonej barwie. Wysoko oceniane są okazy, na których sferulity są wyraźnie oddzielone od siebie i osadzone na kontrastującym kolorystycznie podłożu (matriksie), na przykład na jasnym piaskowcu. Ważny jest również brak uszkodzeń delikatnych, aksamitnych powierzchni oraz wielkość i bogactwo występowania na pojedynczym okazie. ## Popularne stanowiska Chociaż minerał został odkryty w Uzbekistanie, obecnie na rynku kolekcjonerskim dominują okazy pochodzące ze Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza z klasycznych lokalizacji w Arizonie i Utah. Okazy z tych miejsc są cenione za doskonałą jakość i estetykę.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy tangeitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć miękkiego pędzelka. Kontakt z wodą, zwłaszcza twardą lub z detergentami, jest niewskazany, ponieważ może uszkodzić delikatne kryształy i spowodować zmiany chemiczne na ich powierzchni. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i zasadami, które mogą rozpuścić minerał. Tangeit jest wrażliwy na wysoką temperaturę i gwałtowne jej zmiany. Nie powinien być wystawiany na długotrwałe działanie bezpośredniego światła słonecznego, które może powodować blaknięcie. Należy chronić go przed wilgocią. ## Przechowywanie Okazy tangeitu najlepiej przechowywać w zamkniętych, suchych pojemnikach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i wilgocią. Ze względu na jego miękkość i kruchość, powinien być przechowywany osobno, z dala od twardszych minerałów, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych.