Takanelite

Wzór chemiczny: (Mn<sup>2+</sup>,Ca)<sub>2x</sub>Mn<sup>4+</sup><sub>1-x</sub>O<sub>2</sub>·0.7H<sub>2</sub>O

Takanelit to rzadki uwodniony tlenek manganu, tworzący czarne, ziemiste lub drobnokrystaliczne skupienia o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Takanelit jest minerałem z grupy tlenków, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony tlenek manganu z wapniem. Zazwyczaj występuje w formie masywnych, ziemistych lub sadzowatych skupień i naskorupień. Rzadko tworzy dostrzegalne kryształy, które mają postać mikroskopijnych, heksagonalnych płytek. Jego powierzchnia ma charakterystyczny połysk, od metalicznego po matowy, w zależności od stopnia zbitości agregatu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i stosunkowo miękki, o twardości około 5 w skali Mohsa. Jego gęstość waha się w przedziale 3,4-3,6 g/cm³. Pomimo występowania w formie masywnych skupień, posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest jednak cechą rzadko obserwowalną w praktyce ze względu na drobnokrystaliczną naturę okazów. ## Barwy i odmiany Takanelit jest minerałem o jednolitej, czarnej barwie. Czasem jego rysa bywa brązowoczarna. Nie wyróżnia się dla niego żadnych odmian barwnych ani nazw handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kopalni Takané w prefekturze Iwate w Japonii. Został on opisany i uznany za nowy minerał w 1970 roku przez japońskich mineralogów Matsuo Nambu i Katsutoshi Tanida. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niepozorny wygląd, takanelit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego, szczególnie dla osób specjalizujących się w systematyce minerałów lub gromadzących okazy z lokalizacji typowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Metallic to Dull
Rysa
Black to brownish-black
Gęstość
3.4-3.6
Łupliwość
Perfect on {0001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi takanelitu są jego czarna barwa, czarna lub brązowoczarna rysa oraz metaliczny do matowego połysk. Kluczowe znaczenie ma jego środowisko występowania - strefy utleniania złóż manganu, w towarzystwie innych minerałów manganowych. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie takanelitu od innych czarnych tlenków manganu (tzw. „psylomelanów”), takich jak piroluzyt, birnessyt, kryptomelan czy todorokit, jest praktycznie niemożliwe bez zaawansowanych badań laboratoryjnych, np. dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). Wiele okazów identyfikowanych wizualnie jako „tlenki manganu” może w rzeczywistości być mieszaniną kilku różnych minerałów. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy masywne, zbite, ziemiste, sadzowate lub skorupowe agregaty. Bardzo rzadko obserwuje się mikroskopijne kryształy w formie sześciobocznych płytek.

Środowisko występowania

## Geneza Takanelit jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych i osadowych złóż manganu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów manganu, głównie rodochrozytu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak rodochrozyt, piroluzyt, birnessyt, nsutyt, kryptomelan oraz todorokit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska dla tego minerału znajdują się w Japonii, w kopalniach Takané (lokalizacja typowa) i Yamato. Znany jest również ze złóż manganu w Hotazel i Kuruman w Południowej Afryce (zagłębie Kalahari) oraz z pojedynczych wystąpień w Australii i USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej wartościowe są okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Japonii. Jakość okazu podnosi obecność widocznych, choćby mikroskopijnych, heksagonalnych kryształów. Atrakcyjne są również bogate skupienia takanelitu lub jego naskorupienia na kontrastującym podłożu, na przykład na różowym rodochrozycie. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów-specjalistów okazy pochodzą z kopalni Takané w prefekturze Iwate w Japonii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy takanelitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli okaz jest zbity i nie kruszy się, można go przemyć wodą destylowaną, a następnie dokładnie osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić lub całkowicie rozpuścić. Należy unikać wszelkiego kontaktu z chemikaliami. Okazy ziemiste i kruche są podatne na uszkodzenia mechaniczne i ścieranie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie takanelitu w osobnych, zamykanych pudełkach klaserowych, aby chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, zwłaszcza jeśli ma postać kruchych agregatów. Jest stabilny w standardowych warunkach oświetleniowych i temperaturowych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej