Szomolnokite

Wzór chemiczny: Fe²⁺S⁶⁺O₄·H₂O

Szomolnokit to uwodniony siarczan żelaza(II), tworzący najczęściej drobne kryształy, naloty i naskorupienia w strefach utleniania złóż siarczkowych.

## Charakterystyka Szomolnokit jest minerałem z grupy siarczanów, chemicznie uwodnionym siarczanem żelaza(II). Występuje zazwyczaj w formie bardzo małych, igiełkowych lub pryzmatycznych kryształów, często tworzących skupienia promieniste, rozetowe lub włókniste. Spotykany jest również w postaci nalotów, naskorupień, skupień ziarnistych, a rzadziej stalaktytów. Ze względu na swoją naturę, jest produktem wietrzenia (utleniania) innych minerałów zawierających żelazo i siarkę, takich jak piryt czy markasyt. ## Właściwości fizyczne Kryształy szomolnokitu są kruche. Minerał charakteryzuje się twardością 2.5 w skali Mohsa i gęstością wynoszącą około 3.06 g/cm³. Połysk jest najczęściej szklisty, a minerał bywa przezroczysty do przeświecającego. Nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Szomolnokit przyjmuje barwy od bladożółtej, przez kremowożółtą, miodowożółtą, po zielonkawożółtą i brązowawą. Zazwyczaj jest jaśniejszy niż inne wtórne siarczany żelaza. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego lokalizacji typowej - miasta Smolník na Słowacji (węg. Szomolnok, niem. Schmöllnitz), historycznego ośrodka górniczego. Minerał został po raz pierwszy opisany przez austriackiego mineraloga Josepha Franza von Jacquina w 1783 roku, jednak formalny opis i nazwa zostały nadane przez Johanna Antona Krennera w 1881 roku. ## Zastosowania Szomolnokit nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Stanowi obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wtórnych, systematyce mineralogicznej oraz minerałach z konkretnych lokalizacji. Jest również przedmiotem badań naukowych dotyczących procesów wietrzenia złóż siarczkowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Barwa
Pale yellow or reddish-brown, may also be light blue, very pale greenish white to white, rarely pink due to cobalt
Połysk
Vitreous
Rysa
Not reported.
Gęstość
3.03
Łupliwość
Good on {011}
Przełam
Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Szomolnokit rozpoznaje się po jego typowych formach występowania (drobne igiełkowe kryształy, naloty), jasnożółtej do brązowawej barwie oraz środowisku geologicznym - jako produkt utleniania siarczków żelaza. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego niestabilność w wilgotnym powietrzu i rozpuszczalność w wodzie. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi siarczanami żelaza, takimi jak jarosyt, kopiapit czy rozenit. Jarosyt jest zazwyczaj twardszy i ma bardziej ziemisty wygląd. Kopiapiy często tworzą wyraźne, tabliczkowe kryształy i mają intensywniejszy, cytrynowożółty kolor. Rozenit (FeSO₄·4H₂O) jest produktem przemiany szomolnokitu w wilgotnych warunkach i zazwyczaj występuje w formie białych, proszkowych nalotów. Odróżnienie od siarki rodzimej jest możliwe dzięki formie kryształów i środowisku występowania. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju pryzmatycznym lub igiełkowym, często zakończone piramidami. Tworzą skupienia włókniste, promieniste, a także ziarniste i ziemiste naskorupienia oraz naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Szomolnokit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców siarczkowych, zwłaszcza tych bogatych w piryt, markasyt i pirotyn. Tworzy się w warunkach niskiej wilgotności, często w kopalniach, na hałdach i w naturalnych wychodniach skał siarczkowych. Jest produktem dehydratacji (odwodnienia) melanterytu (FeSO₄·7H₂O). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarczanami, takimi jak melanteryt, rozenit, siderotyl, halotrichit, epsomit, gips, a także z pirytem, markasytem, goethytem i siarką rodzimą. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą: Smolník na Słowacji (miejsce typowe); kopalnia Rammelsberg w górach Harz w Niemczech; Falun w Szwecji; wyspa Vulcano we Włoszech; Iron Monarch w Australii Południowej. Występuje również w wielu kopalniach w USA, m.in. w stanie Utah (Iron Springs district), Arizona i Kalifornia.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, widocznymi gołym okiem kryształami, co jest rzadkością dla tego minerału. Atrakcyjne są również bogate, estetyczne naskorupienia o intensywnej, miodowożółtej barwie, pokrywające fragment skały macierzystej. Ważna jest asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. Ze względu na niestabilność minerału, kluczowe jest, aby okaz był dobrze zachowany i nie nosił śladów rozpadu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak Smolník na Słowacji czy Rammelsberg w Niemczech, są szczególnie poszukiwane przez kolekcjonerów ze względu na ich znaczenie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy szomolnokitu są bardzo wrażliwe na wodę. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Każdy kontakt z wodą, nawet w postaci pary, może prowadzić do rozpuszczenia lub przemiany minerału. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wody, roztworów czyszczących, ultradźwięków oraz wysokiej wilgotności powietrza. Szomolnokit jest niestabilny w wilgotnym środowisku i łatwo absorbuje wodę, przechodząc w bardziej uwodnione siarczany (np. rozenit), co prowadzi do rozpadu okazu. Należy go również chronić przed wysoką temperaturą. ## Przechowywanie Szomolnokit wymaga przechowywania w warunkach o kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik (np. typu "perky box") z umieszczonym wewnątrz pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej