Szmikite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>·H<sub>2</sub>O

Rzadki siarczan manganu, tworzący różowawe, ziarniste naloty i skorupy w wilgotnych środowiskach kopalnianych.

## Charakterystyka Szmikit jest uwodnionym siarczanem manganu, występującym jako minerał wtórny. Najczęściej tworzy ziarniste, ziemiste lub włókniste naloty i skorupy na ścianach wyrobisk górniczych. Rzadziej spotykany jest w formie niewielkich skupień o budowie nerkowatej lub groniastej, a także w postaci małych stalaktytów. Ze względu na swój sposób powstawania, rzadko tworzy dobrze wykształcone, widoczne gołym okiem kryształy. Zazwyczaj są to mikroskopijne, igiełkowe kryształki budujące większe agregaty. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki i lekki. Charakteryzuje się szklistym, czasem jedwabistym połyskiem na powierzchniach włóknistych skupień. Jest przeświecający, a w cienkich odłamkach może być niemal przezroczysty. Z powodu swojej rozpuszczalności w wodzie, jego właściwości mogą ulec zmianie pod wpływem wilgoci. ## Barwy i odmiany Szmikit przyjmuje barwy od białawej i szarawej, przez bladoróżową i różowoczerwoną, aż po żółtawą. Różowe i czerwonawe zabarwienie jest typowe i wynika z obecności jonów manganu (Mn²⁺) w jego strukturze. Nie wyróżnia się żadnych nazwanych odmian handlowych ani gemmologicznych tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1877 roku przez austriackiego mineraloga Justusa Krennera. Nazwa "szmikit" została nadana na cześć Stephana Szmika, węgierskiego inspektora górniczego, który dostarczył próbki do badań. Miejscem typowym (locus typicus) jest kopalnia Felsőbánya, dzisiejsza Baia Sprie w Rumunii. ## Zastosowania Szmikit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadkiego minerału wtórnego typowego dla stref utleniania złóż manganu.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
3.15
Łupliwość
Perfect on {101}
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne szmikitu to jego różowawa barwa, występowanie w formie nalotów i skorup w środowiskach kopalnianych, niska twardość oraz silna reakcja na wilgoć (rozpuszczalność). Często współwystępuje z innymi minerałami manganu. ## Odróżnianie od podobnych Szmikit można pomylić z innymi różowymi minerałami wtórnymi. Od rodochrozytu odróżnia go znacznie niższa twardość i brak reakcji z kwasem solnym. Od innych uwodnionych siarczanów manganu, takich jak ilesyt (MnSO₄·4H₂O) czy jokokuit (MnSO₄·5H₂O), odróżnienie jest bardzo trudne bez zaawansowanych badań chemicznych (analiza rentgenowska XRD), choć często tworzą one kryształy o innym pokroju. ## Formy kryształów Kryształy szmikitu są rzadkie i najczęściej mikroskopijne, o pokroju igiełkowym lub listewkowym. Zazwyczaj tworzy on skupienia włókniste, promieniste, ziarniste, a także naloty, skorupy, formy nerkowate i niewielkie stalaktyty.

Środowisko występowania

## Geneza Szmikit jest minerałem wtórnym, powstającym w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. Tworzy się jako produkt wietrzenia i utleniania pierwotnych siarczków (np. pirytu, chalkopirytu) i minerałów manganu (takich jak rodochrozyt czy alabandyn) w obecności wilgoci. Jest typowym minerałem "post-mining", czyli powstającym na ścianach starych wyrobisk górniczych na skutek cyrkulacji wód i powietrza. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub które krystalizują w podobnych warunkach. Są to między innymi: gips, epsomit, melanteryt, rodochrozyt, piryt, a także różne tlenki i wodorotlenki manganu (tzw. "psilomelan"). ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska szmikitu to miejsce jego odkrycia - Baia Sprie w Rumunii, a także Idrija w Słowenii oraz Gelnica i Smolník na Słowacji. Występuje również w kopalni Inakuraishi na Hokkaido w Japonii oraz w kilku miejscach w Niemczech (np. w górach Harzu).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy szmikitu to te, które pochodzą z klasycznych, historycznych lokalizacji, zwłaszcza z miejsca typowego w Rumunii. Wartość okazu podnosi intensywność różowej barwy, duża powierzchnia pokryta minerałem oraz ewentualne występowanie w rzadziej spotykanych formach, takich jak niewielkie stalaktyty. Ze względu na naturę minerału, obecność dobrze wykształconych kryształów, nawet mikroskopijnych, jest bardzo pożądana. ## Popularne stanowiska Dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów najbardziej poszukiwane są okazy z Baia Sprie (Rumunia) oraz Idriji (Słowenia). Materiał z tych miejsc jest uważany za klasyczny i ma największą wartość historyczną.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy szmikitu należy czyścić wyłącznie na sucho. Do usuwania kurzu i luźnych zanieczyszczeń można użyć miękkiego pędzelka (np. do makijażu) lub ostrożnie zdmuchnąć zanieczyszczenia sprężonym powietrzem z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Bezwzględnie należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi płynami, ponieważ szmikit jest w niej rozpuszczalny. Nawet wysoka wilgotność powietrza może spowodować jego uszkodzenie, rozpuszczenie lub przemianę w inne minerały. Należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniami ze względu na niską twardość. ## Przechowywanie Szmikit wymaga przechowywania w suchych warunkach. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelne, zamykane pudełko (np. typu "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć, takiego jak żel krzemionkowy (silikażel). Okaz powinien być odizolowany od innych minerałów, które mogłyby go uszkodzić mechanicznie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej