Szaibélyite

Wzór chemiczny: MgBO<sub>2</sub>(OH)

Szaibélyit to zasadowy boran magnezu, tworzący najczęściej włókniste lub kredowobiałe, spilśnione agregaty przypominające filc.

## Charakterystyka Szaibélyit jest minerałem z grupy boranów, chemicznie uwodnionym boranem magnezu. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, igiełkowe lub włoskowe kryształy o jedwabistym połysku. Najczęściej występuje w postaci promienistych lub splątanych agregatów o strukturze włóknistej, przypominających wyglądem filc, azbest lub watę szklaną. Spotykany jest również w formie skupień zbitych, ziemistych lub kredopodobnych, które są miękkie i lekkie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą 3-3.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować miedzianym drutem. Jego gęstość jest również niska, waha się od 2.6 do 2.7 g/cm³. Kryształy wykazują doskonałą łupliwość w jednym kierunku. Połysk w przypadku form krystalicznych jest jedwabisty, natomiast w skupieniach zbitych i ziemistych staje się matowy lub ziemisty. ## Barwy i odmiany Szaibélyit jest zazwyczaj biały, śnieżnobiały lub szarobiały. Rzadziej bywa bezbarwny (w formie dobrze wykształconych kryształów) lub przyjmuje odcienie żółtawe i jasnobrunatne, co jest efektem obecności domieszek. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od nazwiska węgierskiego chemika i zarządcy kopalń, Stephena Szaibély'ego (István Szaibély, 1777-1855), który jako pierwszy zbadał ten minerał. Szaibélyit został opisany po raz pierwszy w 1861 roku przez K. F. Petersa na podstawie okazów znalezionych w historycznym regionie Banat (obecnie na terenie Rumunii i Serbii). ## Zastosowania Szaibélyit, występując w dużych nagromadzeniach, może stanowić lokalne źródło boru. Ma jednak głównie znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-3.5
Połysk
Jedwabisty, Matowy, Ziemisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.6-2.7
Łupliwość
Doskonała wg {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Szaibélyit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania - w postaci białych, lekkich, spilśnionych agregatów przypominających filc lub watę. Jest miękki i lekki w dotyku. Cechą diagnostyczną jest jego gwałtowna reakcja z rozcieńczonymi kwasami. W płomieniu dmuchawy topi się, barwiąc go na zielono (reakcja na bor). ## Odróżnianie od podobnych Szaibélyit w formie włóknistej może być mylony z azbestem chryzotylowym, ulexytem lub artinitytem. Od azbestu odróżnia go niższa twardość i gwałtowna reakcja z kwasami. Ulexyt ma podobny wygląd, ale często wykazuje efekt "kamienia telewizyjnego" (włókna przewodzą obraz), czego nie obserwuje się w szaibélyicie. Artinit jest również białym, włóknistym minerałem, ale jest wodorowęglanem magnezu i reaguje z kwasami z wydzieleniem dwutlenku węgla (burzy się). ## Formy kryształów Kryształy są bardzo rzadkie, mają postać igiełkową lub włoskową i są wydłużone zgodnie z jedną osią. Zazwyczaj tworzą promieniste lub bezładnie splątane agregaty włókniste. Często spotykane są również skupienia zbite, masywne, ziemiste i kredopodobne.

Środowisko występowania

## Geneza Szaibélyit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego niskich temperatur lub metamorficznego. Powstaje w wyniku przeobrażenia wcześniejszych boranów (np. ludwigitu, kotoitu) w skarnach magnezowych, czyli skałach powstałych na kontakcie intruzji magmowych z bogatymi w magnez skałami węglanowymi (dolomitami, wapieniami magnezowymi). Może również krystalizować w złożach ewaporatów solnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi boranami magnezu, takimi jak ludwigit, kotoit, a także z fluoborytem, brucytem, magnetytem, serpentynem, dolomitem i kalcytem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje szaibélyitu znajdują się w Rumunii (Băița Bihor, dawniej Rézbánya) i Serbii. Znany jest również z Włoch (okolice Wezuwiusza), Niemiec (Turyngia), Rosji (Ural, Syberia), Kazachstanu (złoże Inder), Chin, Japonii oraz USA (Nevada, Kalifornia, Nowy Meksyk).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, igiełkowymi kryształami o jedwabistym połysku. Wysoko oceniane są również czysto białe, puszyste i nieuszkodzone agregaty włókniste, przypominające watę lub filc, tworzące estetyczne formy na matrycy skalnej. Kontrast z ciemniejszą skałą macierzystą (np. z magnetytem) podnosi atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy, często o znaczeniu historycznym, pochodzą z Băița Bihor w Rumunii. Duże i efektowne agregaty włókniste znajdowane są w Kazachstanie. W USA interesujące okazy pochodzą z Nevady i Kalifornii, gdzie szaibélyit występuje w złożach boranów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy szaibélyitu, zwłaszcza te o delikatnej, włóknistej budowie, należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać sprężonego powietrza do usuwania kurzu. W przypadku bardziej zbitych form można użyć miękkiego, suchego pędzelka. Kontakt z wodą jest niewskazany. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie kwasów, w których gwałtownie się rozpuszcza. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami i wodą, która może uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. Jest to minerał kruchy i miękki, podatny na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów szaibélyitu w zamkniętych, suchych pojemnikach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi. Delikatne, "waciane" agregaty wymagają szczególnej ostrożności i najlepiej przechowywać je w pudełkach typu "micromount" bez dotykania samego okazu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej